"Hamvraag is of protestanten het akkoord over de Noord-Ierse grens zullen goedkeuren"

Drie jaar na de Brexit van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie lijkt er een doorbraak gekomen over de grens tussen de Ierse republiek (EU) en Noord-Ierland (VK). Er is een overeenkomst gesloten die de import van goederen naar Noord-Ierland moet vereenvoudigen.

"De komende jaren zullen diplomaten ongetwijfeld nog de handen vol hebben aan puntjes op de i zetten", legt Ivan Ollevier uit in "Het journaal". "Maar de grote lijnen staan nu op papier. En het ziet er wel allemaal behoorlijk definitief uit. Het lijkt erop dat er nu eindelijk, bijna zeven jaar na dat fameuze referendum van 2016, toen de Britten ervoor kozen uit de Europese Unie te stappen, een einde kan komen aan de onderhandelingen."

Professor Steven Van Hecke sluit zich daarbij aan in "Terzake". "Of het akkoord verworven is, dat valt nog te zien. Het is nog maar een raamwerk. De juristen moeten er nog mee aan de slag en dat moet nog volledig uitgeschreven worden", legt van Hecke uit.

Politiek is het akkoord wel een doorbraak in de eerste plaats voor de eerste minister van het Verenigd Koninkrijk Rishi Sunak. "In de regering van Sunak zitten veel minder harde brexiteers dan in de regering van Boris Johnson en Liz Truss. Rishi Sunak voelt ook de druk van de Britse economie. Die doet het helemaal niet goed. De groeicijfers voor 2023 zijn lager dan die van Rusland. Sunak heeft een akkoord nodig zodanig dat de handel tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie vlot kan verlopen."

De Noord-Ierse Unionisten van de DUP hebben al terughoudend gereageerd op het akkoord tussen de Britse regering en de Europese Commissie over het herwerkte Noord-Ierse handelsprotocol. "Er is belangrijke vooruitgang geboekt op een aantal terreinen, maar er blijven ook belangrijke bekommernissen bestaan", zegt DUP-leider Jeffrey Donaldson in een persbericht.

"De DUP heeft dat protocol altijd gebruikt als argument om niet in de regering te stappen", zegt Peter Vandermeersch, CEO van Mediahuis Ierland in "Laat". "We zullen de komende dagen en weken dan ook zien of dit voldoende is."

"De hamvraag is wat de Britsgezinde protestanten in Noord-Ierland zullen beslissen. Ze hebben de reputatie om bijzonder lastig te kunnen zijn. Het is moeilijk om met hen tot een compromis te komen en de facto hebben ze een vetorecht. Zo lang ze een regering weigeren te vormen met de katholieken en "no" zeggen, dan is het terug naar af", legt Ivan Ollevier uit.

Ook professor Van Hecke vermoedt dat de deal over de Noord-Ierse grens zal vallen of staan met de beslissing van de Noord-Ierse Unionisten. "Het blijft een heel atypische situatie. Noord-Ierland blijft natuurlijk deel uitmaken van de interne markt van het Verenigd Koninkrijk. Tegelijkertijd kan Noord-Ierland de interne markt van de Europese Unie niet lossen omdat er nooit een harde grens mag komen tussen de Ierse republiek en Noord-Ierland. Eigenlijk is het een nooit compatibel met het andere."

Opvallend genoeg zeiden zowel premier Sunak als Europees Commissievoorzitter Von der Leyen vaak dat dit een akkoord is "voor het volk". Volgens Peter Vandermeersch is dit vooral een politieke tactiek. Als je de peilingen in Noord-Ierland mag geloven, liggen de mensen niet wakker van dit protocol. "Het is belangrijk dat de regering functioneert. En als dit akkoord erdoor komt, dan kan je maar hopen dat er een regering kan komen die met nieuwe moed aan de slag kan. Zo kan dit akkoord onrechtstreeks toch belangrijk zijn voor het volk", aldus Vermeersch.

"De Britse premier Rishi Sunak zal waarschijnlijk geen probleem hebben om het akkoord te laten goedkeuren in het Britse parlement, ook al dreigen sommige leden uit de Conservatieve Partij van Sunak om het akkoord te boycotten. De Labour-oppositie heeft al aangekondigd dat ze bereid zijn om Sunak te steunen", legt Ivan Ollevier uit.