Waarom pestgedrag uit het verleden ons vaak blijft achtervolgen

Mensen die in hun kindertijd of jeugd zijn gepest, nemen die ervaringen vaak een heel leven mee. Tijdens Generation Wijs getuigden verschillende luisteraars over de langdurige gevolgen voor hun mentaal welzijn. Sabine (61): “Ik ben altijd een dikkertje geweest en werd daarom erg gepest als kind. Na een maagverkleining weeg ik nu 60 kilo lichter, maar mijn zelfvertrouwen is nog altijd 0.” En ook Dirk (53) worstelt met een blijvende onzekerheid na pesterijen die hij als kind te verduren kreeg. “Ik heb het niet verwerkt. Grote groepen maken me nog altijd bang. Dit blijft me achtervolgen.”

Therapeute Caroline Vandevenne werkt vaak met mensen die een pestverleden met zich meedragen. En opvallend genoeg linken de meesten hun huidige problemen niet aan de gebeurtenissen van vroeger. “Dat komt omdat ze geleerd hebben te overleven, door een aantal copingmechanismen toe te passen. Die mechanismen zijn intussen een gewoonte en worden dus niet meer in vraag gesteld. Terwijl daar wel de kern van de zaak zit.”

“Als kind heb jij misschien geleerd om confrontaties te vermijden, om je onzichtbaar te maken, je aan te passen aan je omgeving. Dat zijn allemaal reflexen die jou toen hielpen om overeind te blijven. Tijdens mijn therapie ontrafel ik samen met mijn cliënten die patronen en kijken we welke intussen overbodig zijn.”

Oude overlevingsstrategieën vervangen door nieuwe, gezonde reflexen doe je niet in een vingerknip. Dat vraagt tijd en vooral oefening, vertelt Vandevenne. “Alles begint met de vraag wat je zelf wil. Hoe wil jij reageren in een bepaalde situatie? Stel dat iemand in de supermarkt voor wil kruipen aan de kassa. Vroeger zou je niet gereageerd hebben. Maar laat je het vandaag nog zomaar gebeuren?"

"Welke opties zijn er, buiten de reflexen die jij kent van vroeger? Het is belangrijk daar bewust bij stil te staan. Maar als ik die vraag aan mijn cliënten stel, dan weten ze vaak het antwoord niet. Het is lastig om jezelf te ontdekken als je al jaren denkt dat je niets voorstelt.”

Maar het goede nieuws is dat je je brein kan herprogrammeren. “Je brein weet niet wat waar is en wat niet. Je kan dus andere sporen trekken. Stel jezelf elke dag tien keer de vraag: Hoe wil ik hierop reageren? Wat wil ik doen? Je moet je bewust worden van je eigen ideeën en wensen.”

Pesterijen zijn een rode draad in het leven van Rosie (65). Ze werd als tiener gepest op school, thuis door familieleden en later ook op het werk. “Ik denk dat ik dat pestgedrag onbewust uitlok. Zou dat kunnen?” Caroline Vandevenne: “Mensen die slachtoffer werden van pestgedrag, hebben vaak een erg gesloten lichaamshouding. Onbewust ga je die onzekerheid uitstralen, zeker als het jouw mechanisme was om jezelf onzichtbaar te maken. Iemand met minder goede bedoelingen kan dat signaal oppikken en misbruiken.”

Je lichaamstaal veranderen, doe je niet door je rug te rechten en flink te zijn. Caroline Vandevenne: “Je vraagt je lichaam om na jaren plots een andere houding aan te nemen. Dat is onnatuurlijk. Je zal in eerste instantie verzet voelen. Zo’n proces doe je dus stap voor stap. Ik merk soms dat mensen met een laag zelfbeeld liever in hun ellende blijven zitten dan te kiezen voor verandering. En toch is dat de eerste keuze die je moet maken: ik wil dit niet meer.”