CHECK - Waarom sommige mensen hun eID-kaart in de microgolfoven steken

In filmpjes en gekopieerde teksten op sociale media gonst het al langer rond: wantrouw je nieuwe elektronische identiteitskaart, want het is een "slavenpasje" en een "trackingapparaat" waarmee de overheid je doen en laten in de gaten wil houden:

"De nieuwe ID’s zijn dus allemaal voorzien van zo’n RFID-chip zonder dat de mensen dit weten. [...] De overheid verplicht u om deze ID gaan af te halen en om deze nadien altijd op zak te hebben. Met die RFID-chip in uw ID kunnen ze u dus overal volgen."

Er wordt zelfs opgeroepen om je eID in de microgolfoven te steken of te doorprikken met een naald, om zo de gevreesde RFID-chip "onschadelijk" te maken.

Wat klopt hiervan?

Dat Belgische identiteitskaarten een contactchip voor kaartlezers bevatten, is al jaren zo. Toch kijken sommige burgers nog verbaasd op wanneer ze merken dat er in de vernieuwde elektronische identiteitskaarten die sinds het begin van 2021 door alle gemeenten uitgereikt worden nog een tweede, contactloze chip zit verwerkt. Het gaat om een zogenaamde RFID-chip.

RFID staat voor "radio-frequency identification" - identificatie via radiogolven. Bepaalde data en persoonsgegevens, waaronder je portretfoto en je vingerafdrukken, zijn opgeslagen op deze contactloze chip met antenne die in je eID zit verwerkt.

RFID-technologie wordt, net als het aanverwante NFC ("near-field communication"), vaak gebruikt in allerlei dagelijkse toepassingen: van contactloos betalen met je bankkaart, personeelsbadges en bustickets, tot anti-diefstaltags op winkelproducten.

Binnen de context van identiteitsdocumenten is de RFID-chip volgens de FAQ van de Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken bedoeld om het document moeilijker vervalsbaar te maken en ervoor te zorgen dat "grenscontroles makkelijker en veiliger verlopen". Grotendeels is de invoering daarvan het gevolg van een Europese verordening uit 2019 .

Bij sommige mensen leeft de angst dat de RFID-tag op je eID-kaart mensen met kwade bedoelingen - of zelfs de overheid zelf - zou toelaten om altijd en overal de locatie van burgers te "traceren".

Maar niet zomaar iedereen met een RFID-lezer kan de gegevens op je eID uitlezen. In het bijzonder de gevoelige persoonsgegevens zoals je vingerafdrukken worden beveiligd met bepaalde certificaten : "Hierdoor kunnen enkel bevoegde overheidsinstanties die expliciet in de wet vermeld worden, zoals de politie, de RFID-chip op je eID uitlezen. Bovendien hebben ze hiervoor een persoonlijke machtiging nodig. Privé-organisaties of -personen kunnen dit niet."

Wie een RFID-chip wil lezen, moet ook de eID daadwerkelijk fysiek in handen krijgen, zoals de FOD Binnenlandse Zaken uitlegt: "De lezer moet hiervoor eerst beschikken over een wachtwoord dat gegenereerd wordt op basis van de zogenaamde Machine Readable Zone die geprint staat op de eID."

Ja, dat kan . Bepaalde RFID-tags kunnen tot op meters afstand gedetecteerd worden.

Maar voor de chip die aan de eID's is toegevoegd, is die afstand is beperkt tot 10 centimeter. De Belgische eID-kaart volgt namelijk de internationale standaard ISO/IEC 14443 die een dergelijke afstand oplegt. Hetzelfde geldt trouwens voor biometrische reispaspoorten en bijna alle nationale identiteitskaarten in de Europese Economische Ruimte.

Burgers op straat surveilleren aan de hand van de RFID-chips in hun identitieitskaarten is in België dus praktisch onmogelijk: "Men kan niet zomaar vanop afstand unieke informatie uitlezen uit de chip, en dus kan men ook op afstand niet iemand volgen op basis van de RF-chip in zijn eID", laat een woordvoerder van de FOD Binnenlandse Zaken weten.

Toch zijn privacybekommernissen rond RFID-chips niet onterecht. Daarop wijst ook een advies uit 2019 van de Gegevensbeschermingsautoriteit , die zich zorgen maakt om de robuustheid van de versleuteling op langere termijn:

"[D]e zwakke punten van cryptografische maatregelen roepen twee vragen op: Wat doet men indien de sleutels worden gekraakt? Mogelijk scenario, hetzij ingeval van diefstal van de sleutels, of bij toename van de rekenkracht ingevolge de evolutie van technologieën. [...] Zullen de gebruikte algoritmen en sleutellengte [...] binnen 10 jaar nog steeds betrouwbaar zijn gelet op de snelheid van de technologische evolutie, voornamelijk de rekenkracht die we van kwantumcomputers kunnen verwachten?"

Ja. De elektromagnetische straling van een microgolfoven kan zowel de RFID-chip als de contactchip van je eID-kaart onherstelbaar beschadigen.

Dat is trouwens geen "oplossing" voor wie de RFID-tag niet vertrouwt: een beschadigde eID-kaart wordt gewoon ongeldig en moet verplicht vervangen worden (dat stelt art. 5 van het KB van 25 maart 2003 ). Wanneer ook de contactchip beschadigd raakt, verliest de houder ook de mogelijkheid om in te loggen op online overheidsdiensten zoals Tax-on-web. Het aanmaken van de nieuwe eID gebeurt bovendien op kosten van de kaarthouder.