Een Griekse hulpverlener omhelst een Turks kindje, een man huilt bij het puin na de aardbeving, een Franse agent omarmt een betoogster. Deze beelden hebben één ding gemeen: ze zijn nep. De laatste weken regent het foto’s die gemaakt zijn met artificiële intelligentie. De foto’s lijken realistisch, maar toch zijn er (voorlopig) nog tips om echt van AI te onderscheiden.
CHECK - Nepbeelden gemaakt met artificiële intelligentie veroveren het internet: zo kan je zien wat echt is en wat niet
In het kort:
Waarover gaat dit? Nu de technologie achter programma's met artificiële intelligentie (AI) steeds meer op punt komt te staan, duiken alsmaar vaker beelden op die volledig nep blijken te zijn. Afgelopen week ging een foto van een Turks kindje dat gered werd door een Griekse hulpverlener nog duizenden keren rond op Twitter.
Maar? Aan de hand van voorbeelden geven we tips over hoe je echt van nep kunt onderscheiden. Belangrijk: tel de vingers en let op details als oren of tanden. Daar sluipen vaak foutjes in.
"Broeders in de mensheid", klonk het vorige week bij een "foto" van een Griekse reddingswerker die een Turks meisje in zijn armen hield na de verwoestende aardbeving die Turkije trof. Een vertederend en iconisch beeld, zeker voor wie de woelige politieke geschiedenis van Griekenland en Turkije kent. Het verbaasde dan ook niet dat het tweetal duizenden keren rondging. Onder andere opiniemaker Abou Jahjah deelde het beeld met de boodschap dat dit soort broederschap elke dag zou moeten voorkomen.
Alleen werd de foto nooit echt genomen en is de inhoud ervan gemaakt door een computerprogramma. Jahjah zette zijn fout niet veel later ook recht.
Het is één van de recente voorbeelden van een AI-beeld, een afbeelding gemaakt door middel van artificiële intelligentie. Nu de technologie achter AI-programma's steeds meer op punt komt te staan, duiken zulke beelden ook steeds vaker op. Deze "foto" van een rouwende man bij de restanten van zijn woning is bijvoorbeeld ook niet echt.
En toen begin deze maand Franse burgers protesteerden tegen pensioenhervormingen ging ook al snel het fictieve beeld viraal van een oproeragent die telkens weer een andere vrouw omhelsde.
Veel van deze afbeeldingen zijn gemaakt met Midjourney AI of Dall-E 2. Dat zijn publiek toegankelijke programma's waarin je een tekstboodschap kan laten omzetten naar een beeld. Door een beschrijving kan je iets creëren dat van een bijna uiterst realistische foto tot een schilderij in de stijl van Van Gogh gaat.
Wat is Artificiële Intelligentie?
Artificiële intelligentie of kunstmatige intelligentie is een verzamelnaam voor applicaties of systemen die menselijke intelligentie nabootsen om taken uit te voeren. Zij kunnen zichzelf ook verbeteren op basis van vergaarde informatie.
Voorbeelden hiervan zijn chatbots zoals ChatGPT of streamingdiensten die AI gebruiken om aanbevelingen te kunnen doen die passen bij ons kijk of luistergedrag.
Twijfel
"Het wordt een enorme uitdaging om mensen waakzaam te maken voor wat echt is en wat niet", zegt moraalfilosofe en computerethicus Katleen Gabriels (Universiteit Maastricht). "Er schuilt namelijk ook het risico dat mensen niets meer gaan geloven en de vele vreselijke beelden die wél echt zijn, in twijfel trekken. Dan komen we in bijna hetzelfde straatje terecht als tijdens de coronacrisis."
Gabriels stipt aan dat ze zelf nog niet al te veel AI-foto's zag opduiken. "Enerzijds omdat ik veel bezig was met het schrijfwerk van studenten", nuanceert ze. "Maar anderzijds ook omdat we de verspreiding ervan niet mogen overschatten. Misschien vestigen we er meer aandacht op dan nodig is."
Volgens Gabriels willen verspreiders wellicht gewoon meer volgers krijgen of proberen ze via emotionele beelden aandacht te krijgen voor de hulporganisaties. De echte problemen en uitdagingen voor AI ziet ze vooral bij internetcriminelen die aan de slag gaan met deepfakes, synthetische stemmen of ChatGPT gebruiken om mails van banken te laten schrijven.
Hoe herken ik een door AI gegenereerde foto?
Kijk wat er niet klopt aan de foto
Foto’s die gemaakt zijn met AI zien er altijd wel realistisch uit maar vaak is er toch iets dat niet klopt. Door kleine details kan je zien dat het om AI gaat. Vaak klopt het aantal vingers niet. Dat zie je bij deze foto van de Griekse hulpverlener, hij heeft zes vingers in plaats van vijf.
Aan het gezicht kan je ook zien dat er iets niet klopt, vaak is het ene oog groter dan het andere of staan de tanden niet helemaal in het midden. AI heeft ook wat moeite met oorbellen, vaak toont hij op de foto twee verschillende oorbellen. Ook is de achtergrond van de foto wazig en past vaak niet bij de foto.
2. Kijk naar het watermerk
Sommige software waarmee je AI-foto’s kunt genereren laten een watermerk achter op de foto. De gratis software Dall-E 2 plaatst op elke foto die je via de site genereert een watermerk, onderaan de foto staan een aantal vierkanten op rij. Als je dit ziet staan kan je bijna zeker zijn dat het om een AI-afbeelding gaat.
3. Kijk naar de reacties of het bijschrift bij de foto
Soms zet men bij het bijschrift van de foto dat het om AI gaat. Ook als je even door de reacties scrolt kom je meestal snel meer te weten.
4. Gebruik een tool om te kijken of het om een AI-foto gaat
Momenteel zijn er nog niet veel tools die je kan gebruiken om te checken of het om een AI-foto gaat. Amerikaanse ingenieurs van Mayachitra hebben in 2021 een tool ontwikkeld waarmee je kan kijken of een foto gemaakt is met artificiële intelligentie. Voorlopig geeft de tool niet altijd correct weer of de foto met AI-software gemaakt is.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS lees je in dit artikel. Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van andere Vlaamse redacties. Zoek je meer verhalen van VRT NWS over factchecking desinformatie of online bedrog? Die vind je hier. Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be of vul je vraag in op de website van deCheckers .
VRT NWS is erkend lid van de International Fact-Checking Organisation.
