Vandaag vindt Belgisch-Duitse Energietop plaats: waarom Zeebrugge zo belangrijk is voor Duitsland

Zeebrugge speelt echt wel een belangrijke rol in de Duitse energiebevoorrading. De doorvoer van gas vanuit ons land naar Duitsland is vorig jaar zelfs met een factor 13 toegenomen. Dat de Duitse bondskanselier himself komt, zet het belang van de top extra in de verf. Ook minister van Energie Tinne Van der Straeten en Patrick Graichen, de Duitse staatssecretaris voor Economische Zaken en Klimaatactie zijn bij de gesprekken aanwezig. 

De top moet "de energiesamenwerking versnellen zodat België en Duitsland hun energieonafhankelijkheid kunnen versterken", luidt het. Het zal onder meer gaan over verdere elektrificatie, vloeibaar gas, waterstof en het opvangen van koolstof om de klimaatopwarming tegen te gaan. 

Maar waarom is Duitsland zo afhankelijk van Zeebrugge? "We hebben vanuit Zeebrugge heel veel gas geëxporteerd naar Duitsland", zegt energiespecialist Luc Pauwels (VRT NWS). "De gasstromen zijn tijdens de energiecrisis in Europa eigenlijk gekeerd: nu gaan ze van west naar oost, vroeger gingen ze van oost naar west." 

Dat komt natuurlijk door de Russische inval in Oekraïne een jaar geleden, waarna de Russische toevoer van gas naar Europa (en Duitsland) stelselmatig daalde. De haven van Zeebrugge heeft daardoor nog aan belang gewonnen als draaischijf voor de import en doorvoer van gas. Enerzijds is er lng (vloeibaar gas) dat via tankschepen van overal in de wereld kan worden aangevoerd en enorm aan belang heeft gewonnen als vervanger van Russisch gas. Zeebrugge heeft een lng-terminal en die draaide vorig jaar op volle toeren. 

Maar er komt ook gas via pijpleidingen binnen uit het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen, schetst Pauwels. "Er is nu heel veel gas dat in Zeebrugge binnenkomt en naar Duitsland stroomt. Onze export naar Duitsland was historisch hoog. Je moet weten dat Duitsland geen lng-terminal op het vasteland heeft. Ze hebben sinds kort wel drie tijdelijke, drijvende terminals geïnstalleerd, maar hebben geen enkele permanente grote terminal. Zeebrugge zet jaarlijks 9 à 11 miljard kubieke meter aardgas op het Fluxys-netwerk. De laatst geïnstalleerde drijvende terminal in Duitsland levert 3 miljard kubieke meter op." 

Hieronder zie je een kaart van Belgische gaspijpleidingen op basis van gegevens die uitbater Fluxys ons stuurde. Op deze vereenvoudigde kaart zijn enkel de belangrijkste pijpleidingen meegenomen, voor de doorvoer. In totaal telt ons land zowat 4.000 kilometer aan pijpleidingen van Fluxys. Het netwerk wordt trouwens nog uitgebreid, zoals tussen Desteldonk en richting Opwijk . Dat moet Fluxys in staat stellen om nog meer aardgas naar Duitsland te exporteren. 

De pijltjes aan de grenzen geven aan in welke richting het gas stroomt. Er is, naast Duitsland, onder meer ook doorvoer naar Frankrijk, Spanje en Italië. We voeren ook gas door vanuit Nederland. En in Zeebrugge komt er naast het vloeibare lng ook Noors en Brits gas via pijpleidingen binnen.  

Overigens gaat de energietop niet enkel over gas  maar ook over groene waterstof als alternatieve energiebron. Tijdens de voorbije klimaatconferentie in Sharm-el-Sheikh kondigde premier De Croo aan dat België zich op dat vlak verder wil profileren als Europese invoerhaven. 

België hoopt om snel meer groene waterstof te kunnen invoeren (waterstof opgewekt uit hernieuwbare energie). Momenteel bekijken Fluxys zelf, maar ook de havens en baggeraar DEME, of een groot project in Egypte, waar makkelijk(er) groene waterstof kan worden aangemaakt, voor meer invoer kan zorgen. De groene waterstof zou dan onze grote industriële cluster van energie kunnen voorzien.

Voor die invoer wordt ook gerekend op de terminal in Zeebrugge: hij kan perfect aangepast worden om tankschepen met groene waterstof (vermoedelijk in de vorm van ammoniak of methanol) te ontvangen. Die ammoniak en methanol kunnen dan op de terminal opnieuw worden omgezet in waterstof, die dan verder via pijpleidingen kan worden verdeeld.

Fluxys denkt ook aan extra leidingen voor het transport van opgevangen koolstof. Onlangs stelde Ineos, een producent van onder andere plastics in de Antwerpse haven, een project voor waarbij opgevangen CO₂ naar een leeg olieveld voor de Deense kust wordt getransporteerd om daar te worden opgeslagen. Dat werkt volgens het principe van carbon capture and storage (CCS): het opvangen van het vrijkomende broeikasgas CO₂ bij de productie, om het dan te transporteren naar een plek waar het veilig opgeborgen kan worden, zodat het niet kan bijdragen aan de klimaatopwarming. 

Ook hier kan de terminal van Zeebrugge een rol gaan spelen. De grote opslagtanks, nu louter gebruikt voor vloeibaar aardgas, kunnen mogelijk worden ingezet om CO₂ in op te slaan. 

Dat CO₂ kan via de nieuwe leidingen aangevoerd worden om het dan over te slaan op tankschepen die het transporteren en injecteren in de lege Noorse olie- en gasvelden verder op de Noordzee. 

In Duitsland is er grote interesse voor de plannen met de Zeebrugse terminal. Zo zouden de Duitsers hun toekomstig waterstofnet willen koppelen aan de Belgische netten. Maar Duitsland wil zelf ook permanente lng-terminals gaan bouwen. Dan is het natuurlijk altijd interessant om kennis uit te wisselen met landen die op dat vlak al wat voorsprong hebben. En België heeft decennia voorsprong op de Duitsers: de terminal in Zeebrugge werd al in 1987 in gebruik genomen. Dat is 36 jaar geleden.