Relatietherapeuten zien vaker oudere koppels: "Een lange relatie weer leefbaar maken, dat is al heel wat"

"Ik hoop dat mensen elke dag de liefde beleven", zegt Bart De Coninck. Hij werkt al 20 jaar bij Eigen Kleur, een praktijk gespecialiseerd in relatietherapie. "Valentijn is opgeklopte lege romantiek. Relaties hebben geen romantiek nodig, maar gezond verstand."

Luc Van de Ven is als klinisch ouderenpsycholoog verbonden aan het Universitair Psychiatrisch Centrum KULeuven. Als jonge psycholoog zag hij zelden oudere koppels, de laatste jaren steeg hun aantal gestaag.  "Gelukkig is er nu meer aandacht voor de noden en verlangens van oudere mensen in relaties", zegt hij. "Want zelfs als je nog maar tien jaar samen bent, heb je elkaar al veel pijn gedaan. Die krassen op de ziel verdwijnen niet zomaar."

Een lang leven, een lange relatie stelt alles uiteindelijk op scherp. Dat heeft Van de Ven genoeg zien. "Jongere koppels hebben nog voldoende afleiding. Kinderen, werk, de routine van elke dag : het neemt je zo in beslag dat je beperkingen van de andere vaak niet ziet, of ze snel vergeet."

"Na je pensioen val je als koppel terug op elkaar. Je verliest een groot deel van je netwerk, waardoor je geen bliksemafleider meer hebt: je kunt niet eventjes ontsnappen aan de spanningen, als die er zijn. En dan ga je je plots nog meer ergeren aan die minpuntjes die er eigenlijk altijd al geweest zijn." 

Is relatietherapie altijd heilzaam?  "De tendens bij die oudere generaties is dat ze echt stilstaan bij wat ze nog willen", vertelt Bart De Coninck. "Het is voor hen nu of nooit om dingen te veranderen, hun leven een andere wending te geven."

Met het pensioen komen er (her)nieuwde verlangens, en is er ook tijd en ruimte om die in te vullen voor zichzelf. "Het besef dat er niet zoveel tijd meer is om dingen te durven bespreken, is groot", beaamt De Coninck. "Vaak gaat het over een gemis.  De valkuil is dan, dat ze de ander willen veranderen. Zo werkt het niet, natuurlijk."

Met het ouder worden, verandert ook het perspectief. Wat wil ik nog? Dan komen er vaak oude issues naar boven.  ""Meneer, ik kan met mijn man niet klappen over gevoelige dingen, dan loopt ie weg, of dan drinkt hij", vertellen ze dan. Blijkt dat praten nooit mogelijk is geweest in hun relatie. Dan sta je voor een muur’", vertelt Luc Van de Ven. 

"Koppels komen vaak met weinig realistische verwachtingen: mijn vrouw moet mij even graag zien als in het begin. Tja. Wij kunnen geen wonderen verrichten, hé." 

"De meeste oudere koppels blijken wel geëngageerd om samen verder te gaan. Als die wil er niet is, komen ze ook niet in therapie", vertelt Van De Ven. 

"Je kunt dan afspraken maken zodat er minder conflicten zijn, minder vernederende opmerkingen. Voor jonge mensen klinkt dat raar, maar de relatie leefbaarder maken is al betekenisvol. Uit de gesprekken kan bijvoorbeeld blijken dat een partner autistische trekjes heeft. Dat benoemen kan al helpen om verwachtingen bij te stellen."

Daarnaast geldt het aloude spreekwoord: de pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet. "Zelfkritiek is nochtans noodzakelijk om therapie te doen lukken", zegt de ouderenpycholoog.

"Content zijn met wat je hebt, kan een deel van de oplossing zijn", zegt Bart De Coninck. "Je kunt geen mens veranderen. Je moet jezelf bevragen over je gemis. Mis ik dat iemand anders mij een appel geeft? Of mis ik dat ik zélf een appel neem?’

"Vaak gaat het over seksualiteit. Dan botsen ze op de grenzen van hun verlangens en hun fysieke mogelijkheden. Daar hebben ze dan, uit schroom, nog nooit over gepraat. Dat proberen we dan wel te stimuleren. Want praten alleen al helpt een koppel vooruit: het leidt vaak tot grote wederzijdse tevredenheid. Maar dat valt niet te veralgemenen: over seksualiteit praten, kan heel moeilijk zijn. " 

‘'Sommige mensen hebben het gehad met intimiteit. Hoe belangrijk is seks, is dan de vraag? Het is een individuele kwestie. Je moet ook zoeken of het niet dieper zit. Soms mist iemand gewoon een gevoel van veiligheid", zegt De Coninck. 

Het grote doel is voor Luc Van de Ven niet meteen: de grote liefde weer aanwakkeren. "Soms hoor ik dat hij het bijvoorbeeld "al lang goed vindt als ze content is" wanneer ze meer met vrienden weggaat.’ 

"Mensen gaan echt niet zo lichtzinnig uit elkaar. Vaak vind ik dat ze nog te lang bij elkaar blijven. Als er na twee jaar therapie niets verandert en ze nog steeds op elkaars lip zitten, waar ben je dan mee bezig,’ vraagt Bart De Coninck zich af.

"Neen, samen blijven is niet altijd goed", stelt ook ouderenpsycholoog Van de Ven. "Soms is er zo veel vernedering, zoveel agressie. Loop dan toch zo hard mogelijk weg!?"

"Of de invulling van de relatie is te verschillend. Ook dan geldt soms: beter niet", heeft Van De Ven ondervonden in zijn praktijk. 

"Als je groen gras wil, en je vaststelt dat je in de woestijn staat," zegt De Coninck, "dan weet je eigenlijk wat je doen moet. Dan moet je gezond verstand zegevieren.’ 

"Leefbaarheid," besluit Van de Ven, "is een terechte en haalbare verwachting en goed voor je mentale en fysieke gezondheid.  Het klinkt misschien wat mager, wat minimalistisch. Maar vaak gaat het om een oprechte bezorgdheid voor elkaar, troost en een eigen vorm van intimiteit."