Per zoon daalt de kans dat een orkavrouwtje zich nog verder voortplant met de helft. Dat blijkt uit een nieuwe studie op een orkapopulatie aan de Noord-Amerikaanse westkust. De oorzaak? Orkamoeders blijven veel langer voor hun zonen zorgen dan voor hun dochters.
Met zonen heb je meer werk dan met dochters. Tenminste, dat is toch het geval in de orkawereld. Over mensenzonen spreken we ons niet uit.
Nieuw onderzoek heeft immers aangetoond dat orkamoeders meer werk hebben aan de opvoeding van hun zonen dan hun dochters. Meer zelfs: de voortplantingskansen van orkavrouwtjes dalen met 50 procent als ze eerder al een zoon hebben gekregen. Per extra zoon blijven de kansen telkens opnieuw halveren. Het onderzoek van de universiteiten van Exeter, York en Cambridge werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology.
“Eerder onderzoek had aangetoond dat zonen (van orka’s, red.) een hogere kans op overleven hebben als hun moeder in de buurt is”, legt Michael Weiss uit, onderzoeker aan de Universiteit van Exeter. “Met dit onderzoek wilden we te weten komen of die hulp ook een keerzijde heeft.”
Zonen worden langer gevoederd dan dochters
Het antwoord is dus: ja. “Orkamoeders betalen een hoge prijs voor hun voortplanting, om hun zonen in leven te houden.”
Dat geldt toch voor de orka's die de wetenschappers onder de loep namen. Ze onderzochten 40 orkavrouwtjes van één populatie (een orkavolk, zeg maar) voor de Noord-Amerikaanse westkust. Ze gebruikten daarvoor gegevens die veertig jaar overspanden, van 1982 tot 2021.
Om te begrijpen hoe het komt dat orkamoeders zo veel werk hebben met hun zonen, moet je weten hoe een orkasamenleving in elkaar zit. Die wordt bij elkaar gehouden door het werk van de vrouwtjes. Eén ervaren vrouwtje, een matriarch, leidt bijvoorbeeld de groep.
De moeders spenderen veel tijd aan het opvoeden van hun jongen, die hun hele leven bij de groep blijven. Om een idee te geven van hoeveel werk dat kost: de onderzochte orka’s leven vooral van zalm. Orkamoeders voederen die aan hun jongen door elk van die zalmen in tweeën te bijten. Eén helft eten ze zelf op, de andere helft gaat naar hun kroost.
Maar orkamoeders stoppen sneller met het voederen van hun dochters dan dat ze dat bij hun zonen doen. Wanneer orkadochters opgegroeid zijn tot orkavrouwtjes en ze zich kunnen voortplanten, moeten ze hun plan trekken. Maar zonen worden ook lang nadat ze volwassen geworden zijn nog gevoederd door hun moeders.
De onderzoekers noemen het een “hoogst ongewone” opvoedingsstrategie, die misschien wel uniek kan zijn in het hele dierenrijk.
Hoe minder vrouwtjes, hoe moeilijker de populatie het krijgt
Maar waarom doen ze dat nu? Misschien omdat het de moeders op lange termijn een evolutionair voordeel oplevert. Zonen die zelf niet moeten instaan voor hun voedsel, kunnen immers met meer vrouwtjes paren. Zo kunnen ze hun genetisch materiaal verder verspreiden - en dus ook dat van hun moeder.
Die strategie kan lang nuttig geweest zijn, maar de vraag is of de orka’s zichzelf daar tegenwoordig niet mee in de, euh, vin schieten. De orkapopulatie voor de Amerikaanse westkust blijft immers binnen een bepaald leefgebied, ruwweg voor de kust van de Canadese provincie British Columbia en de Amerikaanse staten Washington en Oregon. De genenpoel is daardoor vrij beperkt.
En ze staat onder druk. De belangrijkste voedingsbron van de orka’s, de zogenaamde chinookzalm, is schaars geworden. Dat komt door een resem oorzaken, van overbevissing over vervuiling tot dammen die de voortplantingscyclus van de vissen belemmeren. Ook het lawaai dat boten produceren, doet de orka’s geen goed.
De onderzochte familie telt momenteel nog 73 exemplaren, een twintigtal minder dan in de jaren negentig.
Het lot van de populatie staat op het spel, zegt professor Dierengedrag Darren Croft: "Mogelijk herstel is beperkt tot het aantal vrouwtjes en hun voortplanting". En dan helpt een strategie die vooral gericht is op het overleven van de mannetjes natuurlijk niet.
