Op het internet circuleren meerdere beelden die zogezegd recent in Turkije en Syrië zouden zijn gemaakt. Maar deze kloppen niet. Vaak gaat het om beelden van andere rampen of explosies en zijn ze helemaal niet afkomstig uit de getroffen regio. Hier vindt u een overzicht terug:
CHECK- Opgelet voor nepbeelden die circuleren over aardbeving in Turkije en Syrië
Foto van hond tussen het puin komt niet uit Turkije
Deze foto van een hond die tussen het puin zit, wordt sinds maandag massaal gedeeld op Twitter. Er wordt gedacht dat de hond bij zijn baas waakt die onder het puin zou liggen en veel mensen denken dat de foto tijdens deze aardbeving genomen is. De foto wordt gedeeld om steun te uiten voor Turkije.
Na een omgekeerde zoekopdracht via Tin Eye komen we te weten dat deze foto al sinds eind 2018 circuleert op het internet. Het gaat om een stockfoto, onder andere gepubliceerd op Shutterstock en Alamy . Deze foto is genomen door een Tsjechische fotograaf Jaroslav Noska. Het bijschrift bij de foto luidt ‘hond zoekt naar gewonde mensen in het puin na een aardbeving’. Deze foto maakt deel uit van een collectie foto’s van Jaroslav Noska genaamd ‘dog rescue’. Waar deze foto’s genomen zijn is niet duidelijk.
Deze foto werd ook al gedeeld tijdens de aardbeving in de Turkse stad Izmir in oktober 2020.
Deze foto van de hond tussen het puin is een stock foto en circuleert al sinds 2018 op het internet.
Waarom gaan nepbeelden zo vaak rond?
Dat kan verschillende redenen hebben. Soms worden beelden gedeeld door sociale media-accounts die vooral mensen willen lokken en trafiek genereren. Het kan gaan om kanalen die bijvoorbeeld producten verkopen. Een voorbeeld is het Twitteraccount Turkey Earthquake News. Onderzoek van Knack toonde aan dat dit kanaal voorheen vooral gadgets van een webshop promootte. Kanalen met veel volgers kunnen ook worden doorverkocht. Hoe meer volgers, hoe meer ze opbrengen. Dat fenomeen heet like-farming.
Een andere reden kan zijn dat mensen verwarring willen zaaien. Turkije vreest bijvoorbeeld dat politieke tegenstanders van het regime voor onrust willen zorgen door aan te tonen hoe slecht de hulpverlening zou verlopen. Anderzijds kunnen regimes ook beelden als propaganda misbruiken.
Vaak delen mensen ook nietsvermoedend foute beelden, niet per se slecht bedoeld. Maar omdat ze de beelden niet checken, net omdat ze vaak een emotie oproepen en dan delen we al sneller iets. Verderop in dit stuk leggen we nog uit hoe u zelf de oorsprong van een beeld kunt nagaan.
Deze foto van een huilende jongen dook al op in 2019
Een andere foto die wordt gedeeld op Twitter is deze foto van een huilende jongen tussen het puin. Ook deze foto wordt gebruikt in tweets om Turkije te steunen en veel mensen gaan ervanuit dat de foto genomen is tijdens deze aardbeving.
Deze foto is een foto uit een beeldenbank. Volgens Tin Eye verscheen de foto in oktober 2021 op Shutterstock , waar je ze kunt kopen. Maar uit een zoekopdracht via Google Images bleek dat de foto al gebruikt werd bij inzamelacties na de aardbeving in Albanië in 2019 . Ook verscheen de foto in dit artikel uit 2020 in verband met de aardbevingen in de Turkse stad Izmir. Hij werd ook even gebruikt door Mission without Borders om geld in te zamelen voor Oekraïne.
De foto is gemaakt door een Oekraïense fotografe Zapylaieva Hanna. Het bijschrift bij de foto op Shutterstock luidt ‘jongen die huilt tussen ruïnes’. Waar en wanneer deze foto genomen is, is niet duidelijk.
De foto van de huilende jongen tussen het puin is een stockfoto en wordt al sinds 2019 gebruikt.
Woonblok aan luxeresort komt uit de VS, niet uit Turkije
Een spectaculair beeld werd op Twitter al zeker meer dan 1.700 keer gedeeld en is tot dusver al meer dan een miljoen keer bekeken. In een korte video zien we hoe een groot appartementsblok met zwembaden plots instort. Een rookwolk duikt op en je ziet ook de oranje gloed van wat een brand moet zijn.
Het beeld duikt op tussen andere schrikwekkende beelden die ons uit zuidelijk Turkije en het noorden van Syrië bereiken. Daar vond in de nacht van zondag op maandag een hevige aardbeving plaats van 7,8 op de schaal van Richter. Al zeker 5.000 mensen kwamen om het leven. Maar dit beeld is niet uit Turkije, maar uit de Verenigde Staten.
Lees verder onder de afbeelding.
Woonblok in Miami
Als je via een omgekeerde zoekopdracht het beeldmateriaal opzoekt, kom je al snel bij oude nieuwsberichten over de instorting van een appartementsblok in Miami, Florida.
Op 24 juni 2021 stortten daar de twaalf verdiepingen tellende Champlain Towers South in. 98 mensen kwamen daarbij om. Wat precies de instorting veroorzaakte, is nog onduidelijk. Een lopend onderzoek kijkt naar corrosie van de fundamenten en waterschade door nabijliggende zwembaden.
De beelden tonen dus ook een ramp, maar niet de aardbeving die nu Turkije en Syrië trof.
Turks appartemensblok stortte tijdens aardbeving in 2020 al in
Maar zelfs als de beelden wel degelijk uit Turkije komen, kunnen ze nog misleidend zijn. Een video die vandaag bijvoorbeeld veel rondgaat, is er nogmaals één van een instortend appartementsblok. Voor de ogen van enkele omstaanders stuikt een kleine woontoren in elkaar, waarna een grote stofwolk volgt.
Ook nu worden de beelden gedeeld in de huidige context. Het appartementsblok zou zich in het zuiden van Turkije bevinden en daar door de recente aardbeving zijn ingestort. Maar ook hier gaat het om beelden die niet afkomstig zijn van de recente aardbeving.
Lees verder onder de afbeelding.
Tip: Wat is een omgekeerde zoekopdracht?
Een omgekeerde zoekopdracht of reverse image search is een zoekfunctie die zoekmachine's als Google of Yandex aanbieden en waarvan je vertrekt vanuit een beeld dat je al hebt. In plaats van via woorden een foto of video te zoeken, zoek je via de beelden welke woorden of artikels bij dat beeld horen. Op die manier kan je bijvoorbeeld de oorspronkelijke context van een viraal gegane foto achterhalen.
Op Google kan je het foto-icoontje in de zoekbalk gebruiken voor een omgekeerde zoekopdracht of je kan een gespecialiseerde website als TinEye gebruiken. Ook Google Lens is goed voor het achterhalen van de context van foto's.
Via alweer een omgekeerde zoekopdracht vinden we dezelfde beelden terug bij de Britse kwaliteitskrant The Guardian. Die spreekt niet over zuid-Turkije, maar wel over de westelijke stad Izmir, aan de Egeïsche zee. Daar vond in oktober 2020 inderdaad ook een aardbeving plaats. De beelden dateren van toen.
Deze video van een instortend gebouw dateert uit 2020 en komt uit de Turkse stad Izmir en is dus ook niet van de recente aardbeving.
Video van man die uit een raam springt dateert van enkele maanden geleden
En dan is er nog het beeld van een man die hard op de grond terechtkomt. Volgens sommige, vooral Indische, Twitteraars, sprong de man uit zijn raam voor de aardbeving van zondagnacht.
Via een omgekeerde zoekopdracht komen we te weten dat de man inderdaad uit een raam sprong voor een aardbeving, maar niet die van afgelopen weekend. Het gaat om een iets minder stevige aardbeving van enkele maanden geleden .
In november 2022 was de schok vooral voelbaar in steden als Ankara en Istanboel. Volgens verschillende Turkse sites zijn de beelden afkomstig uit de provinciehoofdstad Düzce dat ongeveer tussen Ankara en Istanboel in ligt. De man zou uit angst voor de beving van zijn balkon gesprongen zijn.
De video van een man die uit het raam springt is dus al enkele maanden oud.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS lees je in dit artikel. Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van andere Vlaamse redacties. Zoek je meer verhalen van VRT NWS over factchecking desinformatie of online bedrog? Die vind je hier. Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be of vul je vraag in op de website van deCheckers .
VRT NWS is erkend lid van de International Fact-Checking Organisation.
