Moeten we druggebruikers harder straffen of beter helpen?

Eva Blomme (28) doet onderzoek aan de UGent naar ons Belgisch drugsbeleid. En dat lijkt steeds strenger te worden. Minister van Justitie Vincent Van Quickenborne wil boetes voor mensen die cocaïne op zak hebben, optrekken naar 1.000 euro. Dat vindt Eva niet zo'n goed idee. "Uit onderzoek blijkt dat boetes soms een ontradend effect hebben, maar vaak ook omgekeerd werken. Ze zorgen ervoor dat gebruikers sneller in de criminaliteit belanden om die boete te kunnen betalen." Die strenge aanpak past binnen de 'war on drugs', die al zo'n tien jaar gevoerd wordt in ons land. "Concreet gaan we druggebruik en drugshandel hard aanpakken door zware straffen. Maar daardoor is er minder ruimte voor preventie en hulpverlening. En de illegale handel achter cocaïne wordt alsmaar groter." 

Legalisering van drugs zit er volgens Eva niet snel aan te komen. "Dat ligt ook moeilijk op politiek vlak, vooral omdat we in Vlaanderen conservatiever omgaan met drugs dan in Wallonië en Brussel. Het is dus moeilijk om een consensus te vinden in heel ons land." Volgens Eva valt er wel wat te zeggen voor decriminalisering of het druggebruik uit het strafrecht halen. "Doordat mensen niet meer beschouwd worden als criminelen, is de stap naar hulpverlening makkelijker. Mensen durven nu al amper spreken over hun gebruik, hoe kan je dan goede preventie op poten zetten? Bij cannabis is er al een de facto decriminalisering - gebruikers die betrapt worden met een kleine hoeveelheid op zak worden amper vervolgd. Anderzijds hoor ik wel bij mensen in het veld dat ze zo een stok achter de deur hebben. Niet alle gebruikers hebben door dat ze een probleem hebben. Door die vervolging bestaat er wel een spoor van hun gebruik waardoor er bij meerdere feiten ingegrepen kan worden."

Lore Mijnendonckx (29) was enkele jaren geleden verslaafd aan cocaïne. Dat zij als gebruiker toen de illegale handel in stand hield, daar stond ze niet bij stil. "Als je zelf gebruikt, dan is dat het laatste waar je aan denkt. Het enige waar ik mee bezig was, was wanneer ik mijn dealer kon opbellen en mijn drugs kon ophalen. Het kon me zelfs niet schelen of ik eten in de koelkast had. Boetes zouden me toen ook niet hebben tegengehouden. In mijn groep vrienden had ik het middel altijd op zak omdat de rest niet durfde. Dat moest wel. De gedachte om een hele avond zonder drugs door te brengen was erger dan de optie om ermee betrapt te worden."  

"Mijn eerste aanraking met drugs was op mijn 24e", gaat Lore verder. "In het begin gebruikte ik maandelijks op feestjes en evenementen, en dan is het wekelijks geworden. Ik had lange tijd niet door dat ik een probleem had, ook al zag mijn omgeving dat wel. Plots zat ik dagelijks te gebruiken en durfde ik nuchter het huis niet meer uit. Tot ik op een dag in het ziekenhuis ben beland door een overdosis. Dat was rock bottom voor mij. Sindsdien ben ik hulp gaan zoeken samen met mijn ouders en ben ik in Nederland opgenomen, omdat er in België geen plaats was. Ik ben ervan overtuigd dat ik dat dieptepunt nodig had om te beseffen dat het zo niet meer verder kon. Dat zie ik ook bij veel lotgenoten."

Lisa Vangenechten (29) is begeleider bij het Centrum voor Algemeen Welzijnswerk (CAW). Lisa werkt met verslaafden en ziet steeds meer jongeren die verschillende middelen combineren. "Vroeger hadden we vooral een probleem met cannabis. Nu zien we dat jongeren dat vaker combineren met alcohol en cocaïne." Lisa vindt dat er niet genoeg aandacht gaat naar de 'softdrugs'. "Ik gebruik sowieso niet graag het woord softdrugs voor cannabis en alcohol. Die zijn intussen zo genormaliseerd, terwijl ze voor de meeste problemen zorgen. In de praktijk zien we ook dat ze vaak als springplank dienen voor hardere middelen. Ik vind niet dat je enkel moet focussen op één product, maar ook op de mens erachter en diens situatie. Iemand die heel sporadisch een lijntje cocaïne neemt, wordt als crimineel weggezet. Maar iemand die elke dag een pint drinkt en daardoor niet op zijn werk geraakt, heeft wel een groter probleem."

Lisa vindt niet dat er straffeloosheid mag ontstaan. "Voor mij mag er repressief opgetreden worden, maar boetes zijn niet de oplossing. Die gaan mijn cliënten alleen maar verder in de problemen duwen." Volgens Lisa moet er meer ingezet worden op preventie en hulpverlening. "Momenteel slibt de hulpverlening dicht. Mensen met een zware verslaving die opgenomen moeten worden, hebben nu geen plaats. Er zou evenveel geïnvesteerd moeten worden in hulpverlening als in repressie. Mensen vinden ons nu ook niet snel genoeg wanneer ze een probleem hebben. Wij moeten ons bezighouden met de mensen zelf. We kunnen niet overal met een vlaggetje staan zwaaien."