De voorbije 10 jaar is het aantal sterren dat we met het blote oog kunnen waarnemen, drastisch gedaald. Dat blijkt uit nieuwe data op basis van een groot burgerwetenschapsproject. Elk jaar wordt de nachtelijke hemel 7 tot 10 procent helderder, blijkt uit het onderzoek dat verschenen is in Science. Telkens kunnen we iets minder goed de sterren waarnemen. Boosdoener is de lichtvervuiling die elk jaar toeneemt.
Steeds minder sterren te zien met het blote oog: "Waar je er nu 250 kan zien, zal je er over 18 jaar nog 100 zien als het zo doorgaat"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Iedereen kijkt wel eens graag naar de sterren bij gelegenheid en er zijn al honderden liedjes over geschreven. Het mag dan wel bestempeld worden als een typisch romantische bezigheid, we kunnen er almaar minder zien.
Satellieten kunnen meten hoeveel kunstlicht er vanop aarde wordt uitgestraald, maar hebben hun beperkingen: ze kunnen niet alle golflengtes van LED-licht opvangen, en kunnen horizontaal licht niet meten. Daarom hebben onderzoekers het project "Globe at Night" opgestart. Wereldwijd werd burgerwetenschappers gevraagd aan te geven hoe helder de nachtelijke hemel er voor hen uitzag op een bepaalde plek.
Er namen ruim 50.000 burgerwetenschappers deel, maar de meeste data komen uit Europa, de VS en Japan
In totaal namen 51.351 amateur-astronomen en burgerwetenschappers deel. Er werden gegevens ingestuurd van op ruim 19.000 plekken op aarde. De meeste waarnemingen kwamen wel uit de VS en Europa en de helft van alle waarnemingen in Azië kwam uit Japan. Uit veel Afrikaanse landen zijn er veel minder data.
Op basis van de data die verzameld werden tussen 2011 en 2022, is nu een nieuwe studie uitgekomen . Onderzoekers van het Duitse Onderzoekscentrum voor Geowetenschappen (GFZ), de Ruhr-Universität Bochum en de Amerikaanse National Science Foundation concluderen dat de verandering in de waarneming van sterren (lees: de lichtvervuiling) sneller toeneemt dan metingen van kunstlicht op aarde doen vermoeden.
Deze kaart (bron: Kyba et al.) toont wie waar deelnam. Hoe meer de kleur neigt naar geel, oranje of rood, hoe meer deelnemers. De getallen geven het aantal deelnemers weer per 100.000 vierkante kilometer.
Het gaat snel, en het heeft een impact
Het aantal sterren dat met het blote oog zichtbaar is, daalt omdat de lichtvervuiling elk jaar met 7 tot 10 procent toeneemt. Op veel plaatsen blijft de hemel ook 's nachts kunstmatig schemeren, wat in Vlaanderen bijvoorbeeld duidelijk te zien is boven steden.
Die zogenoemde nachtgloed is slecht nieuws voor wie wil sterrenkijken, maar heeft ook een impact op zowel nacht- als dagdieren. Ook voor insecten zou het geen goede zaak zijn, en zelfs onze slaapkwaliteit kan erdoor beïnvloed worden. "De snelheid waarmee sterren minder zichtbaar worden voor mensen die in stedelijk gebied wonen, is dramatisch", zegt hoofdauteur van de studie Christopher Kyba van het GFZ. De lichtvervuiling zou in Europa stijgen met 6,5 procent per jaar, in de VS zelfs met 10,4 procent. Het wereldwijde gemiddelde zou op 9,6 procent liggen.
De snelheid waarmee sterren minder zichtbaar worden in steden is dramatisch
Hoofdauteur Christopher Kyba
Kyba had gehoopt dat de situatie de jongste jaren iets verbeterd zou zijn omdat meer steden willen besparen op verlichting of een switch willen maken naar meer duurzaamheid. Maar dat blijkt niet echt het geval: er is gewoon een andere mix van verlichting gekomen. Vooral LED-verlichting maakt een stevige opmars omdat ze zo zuinig is, en dat is geen goede zaak voor de lichtvervuiling.
"Als het zo doorgaat, dan zal een kind dat vandaag wordt geboren op een plek waar er 's nachts 250 sterren te zien zijn, er daar wellicht nog maar 100 van zien op zijn of haar achttiende verjaardag", waarschuwt Kyba. Toch blijft hij hoopvol: "Er is nog ruimte voor verbetering."
