Vlammende kleuren en expressieve gezichten: MSK Gent haalt schilder Theodoor Rombouts uit de schaduw

Kaartspelers, muzikanten, rokers, mythologische figuren, heiligen en figuren uit de Bijbel: Theodoor Rombouts (1597-1637) was in zijn korte leven een bedrijvig schilder van vele onderwerpen. Hij was ook succesvol, zegt MSK-curator Frederica Van Dam, hoewel zijn faam taande na zijn dood en we zijn naam niet meer kennen.

“Rombouts was bijzonder gerespecteerd in zijn tijd. Hij had succes en kon zijn werken heel goed verkopen. Maar hij had de pech dat hij beroemde tijdgenoten had als Rubens en Van Dyck. Na zijn dood is de schilderkunst vaak afgetoetst aan de stijl van Rubens, terwijl Rombouts net beïnvloed was door de Italiaanse schilder Caravaggio. En die stijl wordt eigenlijk pas herkend in de 19e eeuw.” En dus kennen we Theodoor Rombouts niet goed. Daar wil het MSK verandering in brengen.  

Antwerpenaar Theodoor Rombouts trok naar Italië en kwam daar in contact met de school van Caravaggio. Dat zie je aan het “chiaroscuro”, het beroemde spel van licht en donker, legt Frederica Van Dam uit. En er is meer: “Rombouts verheerlijkt zijn figuren niet. Het zijn mensen van vlees en bloed, die hij zo van de straat kon hebben geplukt. Hij zet ze vaak rond een tafel en laat ze onderling communiceren met bijzondere gezichtsexpressies en mooie gebaren.” In kleurrijke kostuums, die Rombouts als zoon van een kleermaker goed kende.

Het lijken wel theaterstukjes, de kaart- en triktrakspelers van Theodoor Rombouts. Maar achter het vrolijke spel zit een boodschap met grote B. Frederica Van Dam: “Hier zie je hoe iemand in de kaarten kijkt en valsspeelt. En hier wordt een andere figuur aan tafel aangesproken door een koppelaarster, die hem een afspraakje in een bordeel aanbiedt. Moraal van het verhaal: kaartspel kan leiden tot bedrog en moreel bedenkelijke activiteiten.”

Heel opvallend zijn de vele muziekinstrumenten op de schilderijen van Rombouts, die hij uiterst precies afbeeldde. “De luitspeler” zie je als het ware zijn oren spitsen terwijl hij zijn instrument aan het stemmen is. Het MSK toont ook echte instrumenten én kaartspellen of een backgammonbord uit de tijd van Rombouts.

Er ligt bijzonder veel expressie in de gezichten die Theodoor Rombouts schildert. In het Bijbelse tafereel van Christus die de wisselaars uit de tempel geselt. Of in het van pijn vertrokken gelaat van Prometheus, terwijl een arend zijn lever uitpikt. Als straf omdat hij het vuur van de goden naar de mensen bracht. Een gruwelijk tafereel, maar “Bij de tandentrekker” bezorgt je minstens evenveel rillingen. Dat "gereedschap" op de tafel! 

Het MSK in Gent bezit zelf drie Romboutsen en slaagde erin om schilderijen uit verre oorden tot hier te krijgen, tot uit Puerto Rico toe, voor deze eerste tentoonstelling. Hoewel hij een Antwerpenaar was, had Rombouts een goede band met Gent. Bisschop Triest en het stadsbestuur bestelden grote werken bij hem: “De allegorie van de vijf zintuigen” of “De allegorie van het schepengerecht van Gedele”, dat lang in het stadhuis van Gent hing. Uit de Sint-Baafskathedraal van Gent komt een ontroerende “Kruisafneming”, die speciaal voor deze expo is gerestaureerd.