"Het smelt" gaat in wereldpremière in VS, auteur Lize Spit: "Ontroerend om te zien wat Veerle Baetens met verhaal heeft gedaan"

Vannacht is het zover, dan gaat "When it melts" in wereldpremière in Park City, Utah. De film, het regiedebuut van actrice Veerle Baetens, zit in de hoofdcompetitie voor niet-Amerikaanse films van het Sundance Festival. Sundance is het mekka van de onafhankelijke film, waar verhalen centraal staan.  

De film gaat over de ingetogen Eva, die vele jaren na een snikhete zomer die volledig uit de hand liep, terugkeert naar haar geboortedorp met een ijsblok in haar koffer. Ze wil er afrekenen met haar verleden. De jonge Eva wordt gespeeld door Rosa Marchant, Charlotte De Bruyne speelt de volwassen Eva. 

Lize Spit kon de film vorige zaterdag al zien tijdens een intieme avant-première in bioscoop Palace in Brussel voor de acteurs en wie meewerkte aan de film.  (vlnr op foto hieronder: Lize Spit, Veerle Baetens, Charlotte De Bruyne en Rosa Marchant)

"Het allersterkste aan de film vind ik de acteursprestaties en de acteursregie van Veerle (Baetens)", zegt Spit. "De casting (het zoeken van de juiste acteur voor een rol, red.) is erg goed gedaan. De jonge versies van de personages lijken op de oudere. En je voelt dat er een echte dynamiek ontstaan is tussen die tieners. Daar mag Veerle de grootste pluim voor krijgen. Ze is een soort mentor voor hen geweest, niet alleen tijdens het maken van de film, maar ook in het leven. Ze heeft hen wel tot het uiterste gedreven, maar als je een band opbouwt, kan je ook veel meer vragen. Als acteurs je vertrouwen kan je veel meer bereiken, je voelt het aan hun spel, ze zijn heel goed begeleid, ook emotioneel." 

Spit kreeg de vraag om haar boek "Het smelt" te laten verfilmen al binnen de maand (begin 2016) nadat het uitgekomen was van toenmalig producent Dirk Impens. Ze gaf meteen carte blanche om het verhaal te bewerken.

"De vraag of ik het scenario voor de film zelf wilde schrijven, is me wel gesteld. (Spit haalde een master scenarioschrijven aan het RITCS, red.) Maar ik had geen zin om weer jarenlang met hetzelfde bezig te zijn. Ik was klaar met dit verhaal en had er vertrouwen in dat Dirk iemand zou kiezen die er met evenveel toewijding mee aan de slag zou gaan. Ik wilde ook niet half betrokken zijn. Hoe meer mensen, hoe meer compromissen en daar lijdt het resultaat onder. Ik vond het beter dat Veerle haar eigen ding kon doen met co-scenarist Maarten Loix, ook voor mijn eigen gemoedsrust. Dan moest ik het mij niet aantrekken, was ik niet verantwoordelijk en kon ik het resultaat over me heen laten komen."

En dat resultaat is ook voor Spit zelf best verrassend geworden. "Er zijn nog veel nieuwe elementen toegevoegd aan de film. Dat vind ik wel leuk, er zijn totaal nieuwe invullingen, vooral van het volwassen personage van Eva. De film voelt aan als familie van het boek, maar er is echt iets aan toegevoegd, het is een op zich staand nieuw verhaal."

Vooral toevoegingen in het heden maken van de film een ander verhaal, vindt Spit. "In het boek reist Eva terug en heeft ze bijna geen contact met de mensen uit haar dorp. Ze neemt geen deel meer aan het leven, er is vooral innerlijk conflict, maar dat kan je in een film bijna niet in beeld brengen, tenzij je iemand toont die letterlijk de hele tijd aan de zijlijn staat, maar dat is beeldmatig niet interessant. Daarom heeft Veerle ervoor gekozen om haar wel in contact te laten komen met de mensen uit haar dorp. En daardoor ontstaat er in de film veel meer conflict." 

De film zien in de bioscoop was voor Spit zelf bij momenten een beetje een bevreemdende ervaring. "Ik vond het wel moeilijk. Ik keek nu bijna als lezer naar het verhaal dat ik zelf ooit verteld heb en kon zo een beetje ervaren wat zij hebben gevoeld. Het was confronterend dat ik de macht niet meer in handen had. Ook ik werd overgeleverd aan het verhaal en heb soms met mijn handen voor mijn ogen zitten kijken." 

Want net zoals het boek bevat de film uiteraard schokkende scènes. "Ik heb die geschreven in een soort van roes. In het boek blijf ik consequent bij dat personage van Eva dat in de eerste persoon vertelt. Ik wilde met de lezer zo dicht mogelijk bij Eva blijven op het moment dat ze het verschrikkelijkste meemaakt." 

"Vaak wordt seksueel geweld niet eerlijk in beeld gebracht en wordt er weggeknipt, denk aan het clichébeeld van een slachtoffer dat wegvlucht en de dader die nog snel zijn broek dichtritst, maar op die manier kijk je er letterlijk van weg, ga je wat er gebeurt minimaliseren." 

"In de film zit je als kijker natuurlijk niet in Eva's hoofd, maar erbuiten en dan stelt zich opnieuw die vraag hoe je dat seksueel geweld gaat tonen. Dat was voor Veerle een lastige knoop om door te hakken, maar ze is het boek daarin trouw gebleven, de camera laat Eva nergens in de steek. Je bent met jonge acteurs bezig die heftige dingen moeten spelen. Je kan voor een stijlvolle oplossing kiezen, dingen net buiten beeld houden of geluid gebruiken, maar het blijft wel hard. En je weet dat het komt wanneer je het boek hebt gelezen."

"Wat ik heel goed vind, is dat de film duidelijk toont hoe eenzaamheid kan leiden tot geweld en zelfdestructie. Eva wordt in de steek gelaten door de volwassenen rond haar, en is krampachtig op zoek naar liefde waardoor ze over haar grenzen heen laat gaan. De focus van de film ligt op de gevolgen van seksueel geweld. Een goeie keuze van Veerle, zelfs al is de consequentie daarvan dat er minder ruimte overbleef om de dorps- of gezinsdynamiek te tonen. Het gaat echt over drie jongeren en hoe iets kan ontsporen omdat ze ontluikende driften en verlangens hebben in hun puberteit. Het maakt deze film, in tijden waarin grensoverschrijdend gedrag hoog op de agenda staat, heel actueel."

Ondanks de zware thematiek vindt Spit dat Baetens erin geslaagd is een film voor het brede publiek te maken, iets wat Baetens zelf ook heel belangrijk vond. "Ze neemt de kijker mee, je ziet wat oorzaak en gevolg is, je snapt hoe de scènes met elkaar in verband staan. Daar heeft ze erg over nagedacht."

Op het Sundance Festival wordt er aangeraden de film pas te bekijken wanneer je 18 of ouder bent, een leeftijdsgrens die voor Spit lager mag liggen. "Misschien heeft dat deels met de Amerikaanse gevoeligheid te maken. Ik zou eerder zeggen: 14+ of 16+. Ik zou jonge kijkers niet willen onderschatten."

Bij ons komt de film pas dit najaar in de zalen. Het grote verschil met de VS is dat hier heel veel mensen het boek ook gelezen hebben. Met meer dan 250.000 verkochte exemplaren is "Het smelt" een absolute bestseller. En dan bestaat het risico al snel dat er veel stemmen zullen opgaan die zeggen: "Het boek was beter dan de film". 

"Het mooiste zou zijn mochten we ze niet één op één naast elkaar leggen", benadrukt Spit. "Het boek heeft al zoveel lezers gehad en al die lezers hebben er in hun hoofd hun eigen beelden bij verzonnen. Het boek is al geland en daardoor kon ik de film als iets autonooms zien. In de verfilming zitten nieuwe conflicten en twists, het is boeiend en ontroerend om te zien wat Veerle Baetens ermee gedaan heeft. Ik ben haar dankbaar voor de zorgvuldigheid en liefde waarmee ze met mijn boek is omgegaan."