Een internationaal team van wetenschappers, geleid door een geologe van de ULB, is uit Antarctica teruggekeerd met een indrukwekkende vondst. Tijdens prospecties in de wijde omgeving van het Belgische Princess Elisabeth Antarctica Station vond het team 5 meteorieten, waaronder een flink uit de kluiten gewassen exemplaar van niet minder dan 7,6 kilogram. De meteorieten zullen in het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen onderzocht worden.
ULB-VUB-expeditie keert terug uit Antarctica met een meteoriet van bijna 8 kilogram
Luc De Roy
Gepubliceerd:
Antarctica is een moeilijke plaats om in te werken, om overduidelijke redenen: het is verafgelegen en verlaten en het is er bitter koud. Maar het is ook een van de beste plaatsen ter wereld om op zoek te gaan naar meteorieten.
Meteorieten vallen overal op aarde neer maar ze zijn niet overal even makkelijk te vinden. Een meteoriet die jaren geleden in een regenwoud of een andere dichtbegroeide plaats is neergestort, zal je waarschijnlijk enkel vinden als je er toevallig over struikelt en ook op bodems waar veel 'aardse' rotsen liggen, vallen meteorieten niet op.
Dat is niet het geval in de woestijnen in Noord-Afrika en Australië en evenmin op Antarctica, waar de zwarte ruimterotsen duidelijk afsteken tegen de besneeuwde of ijzige vlakten. En zelfs als de meteorieten in het ijs wegzinken, helpt de beweging van de gletsjers tegen de rotsen de meteorieten opnieuw naar de oppervlakte van de blauwe ijszones op het continent te brengen.
Die blauwe ijszones zijn oude ijslagen die door onderliggende bergketens omhooggestuwd worden en die hun blauwe kleur danken aan de enorme druk waarmee het ijs eeuwenlang samengeperst is. Het is zelfs zo dat een aantal blauwe ijszones zogenoemde accumulatiezones voor meteorieten zijn, plaatsen waar meteorieten door de beweging van het ijs samengebracht worden.
Woestijnen - en vreemd genoeg is Antarctica het droogste continent op aarde en dus een woestijn - hebben als bijkomend voordeel dat het droge klimaat de verwering van de meteorieten beperkt. Ook de koude op Antarctica helpt mee om de meteorieten te bewaren.
En dus worden er sinds de jaren 70 expedities naar Antarctica georganiseerd om meteorieten op te sporen. Ook de Université libre de Bruxelles en de Vrije Universiteit Brussel hadden tijdens drie eerdere expedities naar het Nansen Blue Ice Field al meer dan 600 meteorieten verzameld, in samenwerking met het Japanse Nationaal Instituut voor Polair Onderzoek (NIPR).
Het internationale team dat aan deze campagne deelnam stond onder leiding van Vinciane Debaille (ULB/Fonds de la Recherche Scientifique-FNRS) en bestond uit VUB-vorser Ryoga Maeda, Maria Schönbächler (ETH-Zürich) en Maria Valdes (Field Museum of Natural History/University of Chicago). Manu Poudelet (International Polar Guide Association) was de gids ter plaatse.
Accumulatiezones onderzoeken
Het doel van de expeditie was - naast het zoeken naar meteorieten - het onderzoeken van nieuwe accumulatiezones voor meteorieten in de buurt van het Belgische Princess Elisabeth Antarctica Station.
Aan de hand van satellietbeelden en GPS-coördinaten verkende het team verschillende potentieel interessante vondstgebieden voor meteorieten.
Die gebieden waren geïdentificeerd met machine learning door Veronica Tollenaar, een studente glaciologie aan de ULB. Aan de hand van relevante parameters voorspelde Tollenaar waar de expeditieleden volgens de computer de beste kansen hadden om meteorieten te vinden.
Met succes, zo blijkt nu uit de eerste resultaten van de expeditie, want de blauwe ijszone van Nils Larsen, op een 60-tal kilometer van het Belgische station, blijkt een accumulatiezone die verder onderzoek verdient.
Het team kon gebruik maken van de ervaring van Alain Hubert, explorator en de verantwoordelijke voor de missies in het station, die de regio goed kent en die wegen kon uitstippelen om gevaarlijke gebieden met gletsjerspleten te vermijden.
Een kanjer van 7,6 kilogram
Het team verzamelde tijdens de expeditie sedimenten die mogelijk micrometeorieten bevatten en vond 5 meteorieten, waaronder een flink exemplaar van 7,6 kilogram.
"De indrukwekkendste vondst in het gebied is een meteoriet van 7,6 kilogram", zei VUB-onderzoeker Ryoga Maeda. "Het voorwerp is afkomstig van de asteroïdengordel en plofte waarschijnlijk enkele tienduizenden jaren geleden neer in het Antarctische blauwe ijs." Volgens Maeda gaat het om een 'gewone chondriet', een 'stenige', silicaat-rijke meteoriet, en behoort hij tot het H-type, wat betekent dat hij veel metaal bevat.
Teamlid Maria Valdes van het Field Museum schat dat van de ruwweg 45.000 meteorieten die de laatste eeuw op Antarctica verzameld zijn, er slechts een honderdtal zijn die even groot zijn als dit exemplaar of groter. "De grootte heeft niet noodzakelijk belang als het over meteorieten gaat en zelfs piepkleine micrometeorieten kunnen wetenschappelijk gezien ongelooflijk belangrijk zijn", zo zei ze. "Maar uiteraard is het vinden van een grote meteoriet als deze zeldzaam en erg opwindend."
De sedimenten met de mogelijke micrometeorieten zijn intussen verdeeld onder de deelnemers aan de expeditie, die ze in hun respectievelijke instellingen kunnen onderzoeken.
De 5 meteorieten moeten nu onder gecontroleerde omstandigheden in het laboratorium van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen naar behoren ontdooien. "Daarna worden ze geanalyseerd op hun chemische samenstelling en worden ze ter beschikking gesteld van de wetenschappelijke gemeenschap voor verder onderzoek", aldus Maeda.
Valdes zei dat ze uitkijkt naar de resultaten van de analyse van de meteorieten. "Het bestuderen van meteorieten helpt ons onze plaats in het universum beter te begrijpen. Hoe groter het aantal stalen van meteorieten is dat we hebben, hoe beter we ons zonnestelsel kunnen begrijpen en hoe beter we onszelf kunnen begrijpen", zei ze.
Zware omstandigheden
De expeditie verliep in moeilijke omstandigheden. Ondanks het feit dat de expeditie van eind december in de Antarctische zomer viel, schommelden de temperaturen rond de -10 graden.
Het team sliep bij die temperatuur in tenten, legde tientallen kilometers af over sastrugis, door de wind verharde sneeuwduinen, en leefde op het geluid van sneeuwscooters.
Valdes stelde vast dat het op sommige dagen tijdens hun tocht kouder was in haar thuisstad Chicago dan op Antarctica, maar zei dat het Antarctische weer toch extremer aanvoelde doordat ze dagenlang op sneeuwmobielen door ijsvelden reden en trokken en vervolgens in tenten sliepen.
"Op avontuur gaan en onbekende gebieden verkennen is opwindend", zei Debaille, "maar we moesten ook omgaan met het feit dat de realiteit op het terrein veel moeilijker is dan de schoonheid van de satellietbeelden."
Dit artikel is gebaseerd op een Franstalige en een Nederlandstalige telex van het persagentschap Belga en een persmededeling van het Field Museum.
