Het proces van de eeuw over de aanslagen in Brussel was nog maar net van start gegaan, of het liep al vast. De beschuldigden vinden de veiligheidsmaatregelen overdreven en eisen meer respect. Daar kwam meteen veel reactie op. Verdienen gedetineerden een menswaardige behandeling als ze tientallen doden op hun geweten hebben? Hoe gaan we daar in België mee om? Bemiddelaar Kaat Van Houdt (27), criminoloog Lorenz Pardon (29) en ex-gedetineerde Nick De Ridder (35) schuiven aan tafel bij Aurélie in een nieuwe aflevering van "Snapt ge mij nu?".
Zijn we te hard voor onze gedetineerden? "We geven steeds langere straffen"
Aurélie Boffé
Gepubliceerd:
"Snapt ge mij nu?" is een podcast voor en door jongeren, gehost door Aurélie Boffé. Aurélie gaat in gesprek met jonge twintigers die allemaal een andere visie hebben op een actueel onderwerp. Zo laat ze elke stem in het debat horen. De podcast is beschikbaar op alle podcastkanalen en op VRT MAX.
Zijn we te hard voor onze gedetineerden?
Nick De Ridder (35) heeft zelf negen jaar in de gevangenis doorgebracht. Hij vindt het een doodgewone zaak dat er veiligheidsmaatregelen genomen worden bij zo'n groot proces als dat van de aanslagen in Brussel en Maalbeek. "Dat zijn zware criminelen. Ik vind het belachelijk dat ze het proces proberen te belemmeren. Ik heb vroeger ook naaktfouilles meegemaakt, dat was gewoon de gang van zaken. Die mannen moeten niet zo'n hoge eisen stellen, dat getuigt van weinig respect tegenover de slachtoffers."
Wij zaten met drie mannen op een eenpersoonscel van acht vierkante meter.
Nick De Ridder, ex-gedetineerde
Nick heeft zowel in arresthuizen als in strafhuizen verbleven. Ook vijftien jaar geleden was de situatie al schrijnend. "Wij zaten met drie mannen in een eenpersoonscel van acht vierkante meter. Twee op een stapelbed en één op de grond. De wc was gescheiden met een gordijntje. Maar je hoorde dus of het om boodschap nummer één of nummer twee ging. Dat was echt mensonterend. In de strafhuizen waren de cellen beter, maar daar ben je totaal afgeschermd van de wereld. Er wordt niets gedaan om je later te helpen reïntegreren in de maatschappij." De laatste jaren van zijn detentie heeft Nick doorgebracht in een halfopen gevangenis. "Daar is meer ruimte om met de mensen aan de slag te gaan en dat heeft voor mij het verschil gemaakt." Nick is nu zes jaar vrij en werkt als ervaringsdeskundige begeleider met jongeren die in contact zijn gekomen met het gerecht.
Lorenz Pardon (29) is criminoloog aan de Vrije Universiteit Brussel. Volgens hem worden er tijdens het aanslagenproces wel degelijk mensenrechten geschonden. "Mensenrechten zijn universeel, die kan je niet zomaar afpakken. Ook bij veroordeelde criminelen", zegt hij. En daar loopt het in België vaak mis, zo blijkt. Een van de grootste problemen waar we mee kampen, is de voorhechtenis. "In ons land ben je vaak slechter af als beklaagde dan als veroordeelde. De voorlopige hechtenis duurt tegenwoordig veel te lang waardoor mensen die op hun proces wachten in stampvolle arresthuizen worden gestoken. En er komt geen extra capaciteit. Door de overbevolking en het personeelstekort worden veel activiteiten geschrapt, zoals het kinderbezoek van de gedetineerden."
De tendens die in onze samenleving heerst, is dat we niet genoeg straffen. Wij zijn echt hard, hoor.
Lorenz Pardon, criminoloog VUB
Volgens Lorenz moet er een mentaliteitswijziging plaatsvinden in onze maatschappij. "De tendens die in onze samenleving heerst, is dat we niet genoeg straffen. Dat komt omdat vooral de zware gevallen worden besproken in de media, waardoor de verontwaardiging groeit bij de bevolking. Dat beïnvloedt ook onze rechtbanken om langere straffen te geven. We kijken te vaak naar de mensen die het niet goed doen. We horen nooit de positieve verhalen. Wij zijn echt hard hoor. Terwijl de meesten totaal geen besef hebben van hoe het er in een gevangenis aan toegaat. Er wordt weleens gezegd: "het is een hotel". Dat is het echt niet, verre van zelfs."
"Ons detentiesysteem is achterhaald, zoveel is duidelijk. We hebben een recidivegraad die geschat wordt op 50-70 %", zegt Lorenz. De oplossing? "Kleinschaligere detentie, meer contact met de buitenwereld en beter contact met het penitentiair personeel. De gedetineerden moeten ook in de gevangenis opgeleid worden om na hun straf aan de slag te kunnen. We weten wat we moeten doen, we moeten nu enkel die stap nog zetten."
Kaat Van Houdt (27) is bemiddelaar bij Moderator. Ze vormt de brug tussen daders en slachtoffers die met elkaar in contact willen komen. "Slachtoffers hebben vaak nood aan erkenning en antwoorden. Ze willen er zeker van zijn dat de dader niet opnieuw toeslaat. Daar kan bemiddeling bij helpen. Het helpt ook vaak bij het schuldbesef van de dader als die kan zien welke schade er is aangericht. Veel slachtoffers weten niet hoe gedetineerden leven in de gevangenis. Als ze dat wel weten, horen we vaak dat ze de gevangenis geen goede oplossing vinden omdat er niet wordt gewerkt aan het oorspronkelijke probleem."
Veel slachtoffers vinden de gevangenis geen goede oplossing omdat er niet wordt gewerkt aan het oorspronkelijke probleem.
Kaat Van Houdt, bemiddelaar bij Moderator
Kaat is ook vrijwilliger bij vzw De Huizen. Daar streven ze naar een herstelgerichte detentie, in kleinere gebouwen en met meer contact met de buitenwereld. "De straf zou moeten zijn om gedetineerden uit de maatschappij te halen. Maar nu worden ze op veel meer vlakken gestraft, zonder dat ze er beter uitkomen. Iedereen heeft er baat bij dat dit verandert", concludeert Kaat.
Wat wil jij horen in een volgende aflevering? Stuur jouw suggesties via DM naar de Instagrampagina van VRT NWS.