Zaak rond gynaecoloog in Torhout die vrouwen mogelijk met eigen sperma bevruchtte, is verjaard: kunnen donorkinderen nog iets ondernemen?

De zaak ging vorige zomer aan het rollen door een reportage van het VRT NWS-programma "Terzake”. Toen kwam naar buiten dat een gynaecoloog van het voormalige Sint-Rembertziekenhuis in Torhout in de jaren tachtig mogelijk zijn eigen sperma zou gebruikt hebben voor kunstmatige bevruchting. Dat ontdekte een donorkind na een jarenlange zoektocht naar zijn biologische vader. 

"Ik zal noch bevestigen noch ontkennen of ik meer dan 3 decennia geleden ooit donor ben geweest", zei de arts, inmiddels een zeventiger, toen in een reactie. Hij beweerde dat hij tussen 1982 en 1987 een veertigtal donorinseminaties heeft verricht met het sperma van anonieme donoren. 

Bij AZ Delta waar de kliniek in Torhout intussen onder valt, werd een meldpunt opgericht waar zo'n 15 ongeruste mensen zich meldden. Maar niemand van hen heeft een klacht ingediend bij het parket.

Desondanks is het parket een onderzoek gestart. “Dit onderzoek heeft plaatsgevonden op basis van een melding, niet van een klacht”, verduidelijkt Steph Raeymaekers van vzw Donorkinderen. Raeymaekers is zelf een donorkind en ondersteunt mensen die op zoek zijn naar hun biologische ouders, onder wie de man uit de "Terzake"-reportage. 

“Het parket heeft dus zelf een onderzoek gevorderd en is op basis van een onderzoek tot een oordeel gekomen”, gaat Raeymaekers verder. Dat oordeel is dus dat de zaak afgesloten wordt wegens "verjaring". 

De arts zelf werd wel ondervraagd, maar hij ontkent alle feiten. De gewezen gynaecoloog weigert ook mee te werken aan een DNA-onderzoek.

Deze zaak is geseponeerd omdat de verjaringstermijn voor “onwettige uitvoering van de geneeskunde” ook maar vijf jaar bedraagt. Een absurde situatie, in dit geval, aldus Steph Raeymaekers.

“Geen enkele donorkind weet op vijfjarige leeftijd dat het van zijn arts afstamt.” “Dat deze verjaringstermijn geldt voor bijvoorbeeld het vervangen van een heup of een hartklep, snap ik wel. Maar hier gaat het om verwekking van mensen.”

Frederik Swennen, professor Familierecht en decaan van de faculteit Rechten aan de universiteit van Antwerpen, merkt op dat bijna alle misdrijven - buiten misdrijven tegen de mensheid - verjaren na een zekere tijd. “30 jaar is de langste verjaringstermijn die we in België hebben. Dus is deze zaak hoe dan ook verjaard.”

Betekent dit dat deze zaak helemaal is afgesloten? “Neen”, zegt professor Swennen met klem, want naast strafrechtelijke mogelijkheden zijn er nog burgerrechtelijke mogelijkheden, aangezien het hier gaat om een conflict tussen twee burgers. 

Een eerste mogelijkheid die professor Swennen ziet: een schadevergoeding vragen wegens aansprakelijkheid van de arts. Swennen denkt echter dat een dergelijke zaak ook verjaard zou zijn. “De verjaringstermijn is standaard 10 jaar en 20 jaar als de schade pas later ontdekt werd, maar ook die termijn is hier verstreken.” Dus dat wordt het ook al niet.

Swennen ziet wel nog een andere mogelijkheid om een zaak aan te spannen. Eén die nooit kan verjaren, omdat de vraag blijft bestaan zolang het kind leeft: namelijk het recht om te weten wie je ouders zijn. 

Daarover is vorig jaar, in september, overigens een juridisch precedent geschapen: in een rechtszaak waarin een donorkind te weten wilde komen wie haar biologische vader was , erkende de rechter in Gent dat een drang om te weten van wie je afstamt, kan toenemen met de jaren. Er is dus hierbij geen enkele gebeurtenis die een verjaringstermijn doet lopen.

“Elk kind heeft het recht om te weten van wie het genetisch afstamt”, gaat professor Swennen verder. “Dat behoort tot de kern van de eerbiediging van het privéleven. Dat is een mensenrecht dat in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens én de Belgische Grondwet beschermd wordt.”

Als donorkind zou je je hierop kunnen beroepen. Concreet zou je dan in een burgerrechtelijke procedure de arts kunnen laten veroordelen om een DNA-test te ondergaan, om de afstamming te bewijzen. Dat zou dan weliswaar in strijd zijn met de eerbiediging van het privéleven van de arts, merkt professor Swennen op. Maar ook daar maakt een donorkind een grote kans om het pleit te winnen. 

“In de belangenafweging die de rechter daarbij moet maken, lijdt het weinig twijfel dat er voorrang moet worden gegeven aan het recht van het kind, omdat de afname van een DNA-staal door wat speeksel van de binnenkant van de wang te schrapen, een veel kleinere inbreuk is dan het recht van het kind om te weten van wie het afstamt.”

Het enige probleem dat hierbij kan rijzen, is dat in een burgerlijke procedure de arts niet gedwongen kan worden om een DNA-test te ondergaan. Hij kan hiertoe alleen worden aangespoord bijvoorbeeld door middel van een dwangsom.

Dat gebeurde bijvoorbeeld in de rechtszaak tussen prinses Delphine en koning Albert. De koning moest binnen de drie maanden een DNA-staal afgeven om aan te tonen of hij de vader van Delphine was of niet. Er werd een dwangsom opgelegd van 5.000 euro per dag dat de koning zijn DNA niet afstond, waarna Albert alsnog een DNA-staal liet afnemen.