Zweden ontdekt grote hoeveelheid zeldzame aardmetalen, helpt dit ons af van onze grote afhankelijkheid van China?

Misschien eerst even dit: wat zijn zeldzame aardmetalen eigenlijk? Het is een groep van chemische elementen die bestaat uit 17 metalen die belangrijk zijn voor zo goed als alle nieuwe technologie: van elektrische voertuigen over halfgeleiders en zonnepanelen. Niet alleen onze huidige manier van leven, maar ook de transitie naar groene energie is zo goed als onmogelijk zonder die metalen.

Het is dan ook goed nieuws dat er in Zweden een grote hoeveelheid van het spul is gevonden. De ontdekking is gebeurd in de buurt van de stad Kiruna in Zweeds Lapland, in het zogenoemde Per Geijergebied. Kiruna bevindt zich in het hoge noorden. Een stuk ten noorden van de poolcirkel. Om je even een idee te geven: in vogelvlucht ligt de mijnstad ongeveer even ver van de hoofdstad Stockholm, als Stockholm van België ligt.

IN KAART - Zo ver noordelijk ligt Kiruna:

De mijn waar de ontdekking is gedaan, is de grootste ijzermijn van Europa. De mijn is al in gebruik sinds het einde van de 19e eeuw. Naast de zeldzame aardmetalen zijn ook nieuwe voorraden ijzererts en fosfor gevonden. Dat laatste is van strategisch belang voor Europa, omdat fosfor onder meer gebruikt wordt om meststoffen te produceren voor de landbouw. Al ligt de nadruk nu vooral op de vondst van de zeldzame aardmetalen.

FOTO - Een doorsnede van de mijn, de 330 meter hoge Eiffeltoren geeft weer hoe diep de mijn en de reserves zich bevinden:

"Het is de grootste bekende bron van zeldzame aardmetalen in ons deel van de wereld", zegt Jan Moström de topman van de mijn in een persbericht . "Het is goed nieuws voor het Zweedse volk, maar ook voor Europa en het klimaat." We zijn voor die metalen op dit moment ontzettend afhankelijk van China. De huidige geopolitieke spanningen brengen die aanvoerlijnen in gevaar. Tegelijk schat de Europese Commissie dat de vraag naar die zeldzame aardmetalen de komende jaren gaat verveelvoudigen.

De oorlog in Oekraïne heeft met het Russische gas aangetoond wat de risico's van een dergelijke afhankelijkheid kunnen zijn. Momenteel wordt meer dan 60 procent van alle zeldzame aardmetalen wereldwijd in China boven de grond gehaald. De VS en Myanmar sluiten de top 3 af. De Europese Unie is nog net wat afhankelijker van China dan uit die cijfers blijkt. Zowat 95 procent van de zeldzame aardelementen die in Europa verwerkt worden zou afkomstig zijn uit China.

Onze Europese economie is op dit vlak dus zo goed als volledig afhankelijk van import van China dat de markt domineert. Het land heeft zo goed als een monopolie en bepaalt dus voor een groot stuk de prijs. De Zweedse ontdekking is dus mogelijk van groot strategisch belang.

Volgens het mijnbedrijf is nu dus naar schatting ruim een miljoen ton zeldzame aardmetalen gevonden in Zweden. Mogelijk bevindt er zich nog meer in de grond, dat zal voer zijn voor verder onderzoek. De ontdekking is hoe dan ook goed nieuws, maar onderstaande tabel plaatst dat meteen in perspectief. Het mag dan wel om de grootste reserve in Europa zijn, de bekende reserves elders in de wereld zijn veel groter. Al is ontginnen soms gemakkelijker gezegd dan gedaan.

We hebben het nu al de hele tijd over "zeldzame" aardmetalen, maar strikt genomen zijn die metalen niet zo zeldzaam. "Ze komen relatief overvloedig voor in de aardkorst", meldt het US Geological Survey in een recent rapport . "Ze zijn in ontginbare hoeveelheden wel veel zeldzamer dan andere metalen en mineralen." Het is met andere woorden niet zo gemakkelijk om ze in hoeveelheden te vinden die groot genoeg zijn zodat het rendabel wordt om een mijn te openen en ze te ontginnen.

En ook dat wordt nog een hindernis voor de vondst in Zweden. Het blijft nog af te wachten of het economisch haalbaar zal zijn om die zeldzame aardelementen boven te halen. Het mijnbedrijf LKAB schat dat het 10 tot 15 jaar gaat duren vooraleer het zelfs de nodige vergunningen op zak zal hebben om te beginnen met de mogelijke exploitatie. Dus die verminderde Europese afhankelijkheid van China is nog niet voor morgen.

"Snel is een woord dat niet vaak gebruikt wordt in de mijnindustrie", zegt Jeroen Visser, correspondent in Zweden daarover. "Het is technisch niet eenvoudig om ze boven te halen en het duurt dus lang voor je op grote schaal kunt ontginnen. Er is tegelijk ook een kans op milieuschade en er wonen mensen in het gebied." Die laatste groep kan ook roet in het eten gooien, want recent nog werd in de regio - met succes - de uitbreiding van een andere mijn tegengehouden.