Morgen start het jaarlijkse Wereld Economisch Forum (WEF) in het Zwitserse Davos. De gelijknamige organisatie achter dat lobbycongres is de voorbije jaren uitgegroeid tot de spil in één van de meest gedeelde complottheorieën wereldwijd: The Great Reset. Die theorie insinueert dat veel van wat vandaag in onze samenleving gebeurt, deel is van een complot. Hoe kon een vage visietekst van het WEF met dezelfde titel uitgroeien tot een allesomvattende complottheorie die zelfs in een afgezwakte versie meer dan ooit het onbehagen van veel mensen verwoordt?
Terwijl de wereld afzakt naar Davos, is Wereld Economisch Forum meer dan ooit onderwerp van complotdenken en andere kritiek
Tim Verheyden
Gepubliceerd:
In juni 2020, in volle coronapandemie, wanneer we al een paar maanden met z’n allen worstelen met lockdowns en ander maatregelen, publiceert het Wereld Economisch Forum op zijn website een artikel met de klinkende titel "Now is the time for a 'great reset'" ("Het is tijd om alles eens op nul te zetten, te resetten"). Het is een korte samenvatting van een lange, maar ook vage tekst van 280 pagina's over de visie van het WEF op onze samenleving en onze wereldwijde economie: The Great Reset.
Het Wereld Economisch Forum (WEF) is een lobbyorganisatie met hoofdzetel in het Zwitserse Genève. Het WEF organiseert ook elk jaar een bijeenkomst met dezelfde naam voor onder meer bedrijfsleiders en politieke figuren in Davos, in de Zwitserse Alpen.
"We kunnen een betere wereld uit deze crisis halen als we snel en gezamenlijk handelen", schrijft Klaus Schwab, de topman van het WEF. "De veranderingen die we naar aanleiding van COVID-19 al hebben gezien, bewijzen dat een reset van onze economische en sociale fundamenten mogelijk is."
Het artikel over The Great Reset op de website van het WEF veroorzaakt weinig deining. Tot na de zomer van 2020. Dan wordt één zinnetje uit een oude video van 2016 van het WEF - vier jaar voor de Reset-tekst dus - gelinkt aan The Great Reset: "You will own nothing and you will be happy" (Je zal zelf niets bezitten en toch zal je gelukkig zijn).
De zin groeit in het najaar van 2020 uit tot een "virale hit" op sociale media. Tot vandaag duikt #thegreatreset bij duizenden memes (ruim vertaald als "internetcartoons", red.), berichten en video’s online op in de nasleep van heel veel gebeurtenissen of maatschappelijke veranderingen die zouden moeten aantonen dat het WEF mee de spin in het web is die de wereld fundamenteel en allesbehalve ten goede wil veranderen.
Gebeurtenissen zoals de invoering van digitale passen die terechte vragen oproepen of zelfs de dood van koningin Elizabeth. Want is het niet - de intussen koning - Charles die ook al in juni 2020 opduikt in een dramatische video van het WEF over hun wereldvisie… en dus kan ook de dood van Elizabeth geen toeval zijn.
"Echte issues blijven onbesproken"
De toon die ontstaat, is dat het WEF de wereldbevolking tot slaaf wil maken van een nieuw communistisch systeem waarbij mensen niets bezitten en we ons dag in dag uit bewegen in een maatschappij die ons de klok rond bewaakt en bekijkt via allerlei surveillancetechnieken, met politici die door het WEF op cruciale posities in de wereld zijn gedropt.
Los van het complotdenken is kritiek op het WEF niet nieuw. De Nederlandse historicus en auteur Rutger Bregman haalde in 2019 tijdens een debat op de jaarlijkse top in Davos al uit naar de volgens hem hypocriete houding van veel aanwezigen.
"Ik vind het opmerkelijk", zei hij. "1.500 mensen die onder meer met privé-jets naar hier komen om te luisteren naar Sir David Attenborough die vertelt hoe we onze planeet om zeep aan het helpen zijn. Er wordt hier gesproken over gelijkheid en transparantie, maar niemand spreekt hier over de echte issues: het ontwijken van belastingen en de rijken die geen eerlijk deel bijdragen aan de samenleving."
Video's van het bewuste debat bereikten miljoenen mensen over de hele wereld, die de kritiek van Bregman op een bepaalde elite met applaus onthaalden. Vandaag komt die kritiek ook nog onder meer uit de hoek van Greenpeace, dat de vele privé-jets die dit jaar zullen invliegen onder de loep neemt .
Kritiek zwelt aan
Het Wereld Economisch Forum omschrijft zichzelf als een onafhankelijke organisatie. Ze is heel erg invloedrijk, omdat er elk jaar een bijeenkomst wordt georganiseerd in het Zwitserse Davos met dezelfde naam waar veel staatshoofden en invloedrijke politici en bedrijfsleiders aanwezig zijn.
The Great Reset vat het gevoel van onbehagen en onmacht van velen ten op zichte van een invloedrijke elite.
De kritiek op het WEF omvat vaak de kern dat een organisatie met onverholen invloedrijke figuren mogelijk hard weegt op de internationale politiek. Jaren geleden zijn er al vragen gesteld over de financiering van het WEF, de selectie van de aanwezigen in Davos en de weigering van kritische media tijdens de conferentie.
Die kritiek groeit en bloeit sinds het moment in 2020 dat The Great Reset niet alleen de naam is van de visietekst van het WEF op onze wereldeconomie, maar dus een allesomvattende complottheorie wordt.
Het is pas een half jaar na de publicatie van die visietekst dat de naam The Great Reset online wordt gekaapt vanuit de complothoek. Eerst wordt The Great Reset als term opgepikt door populaire Amerikaanse comedians, dan door commentatoren van bijvoorbeeld Fox News. Tegelijkertijd boomt The Great Reset-complottheorie online.
Zo begint The Great Reset aan een wereldreis door de VS, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Tot het ook bij ons landt dankzij politici als de Nederlander Thierry Baudet. En zo ook in Vlaanderen wordt opgepikt. Tussen juni 2020 en oktober 2022 zorgde de term Great Reset voor minstens 14 miljoen likes, shares en comments op Facebook.
"Je zal niets bezitten en je zal gelukkig zijn"
Recent nog werd de toenmalige woordvoerder van het WEF én Vlaming, Peter Vanham, geïnterviewd in de Canvasreeks "Fake news & ik". Hij benadrukte dat kritiek aan het adres van het WEF best mag, maar dat sinds de verspreiding van de complottheorie hij niet kan begrijpen dat mensen hem persoonlijk aanvallen en bedreigen en niet kunnen geloven dat er van een complot geen sprake is.
De communicatiedirecteur van het WEF, Adrian Monck, deed onderzoek (dat we dubbelcheckten, red.) naar het ontstaan van de complottheorie op zich. Hij is trouwens formeel: er is geen complot of plan om de wereld te domineren waarbij de baas van het WEF, Klaus Schwab, als een soort Dr. Evil opereert.
"In oktober 2020 zag ik plots dat zinnetje, 'je zult niets bezitten en je zult gelukkig zijn’ online veel opduiken", vertelt Monck. "Ik dacht: 'goh, dit is oud'. Dit is een citaat van een Deense politica die een essay had geschreven over hoe het leven volgens haar in 2030 zou zijn."
"De zin wordt plots herhaald door de leider van de Canadese Conservatieve Partij. Dan duikt hij op tijdens het televisienieuws op Sky News Australië, aan de andere kant van de wereld. Vervolgens op onder meer extreemrechtse onlinekanalen. Hij werd breder en breder gedeeld. Na wat graven en wat onderzoek, werd het vrij duidelijk dat dit afkomstig was van een website genaamd 4Chan, een soort van internetbeerput."
"Je zult niets bezitten om gelukkig te zijn, betekent in feite dat mensen spullen zullen leasen of huren, zoals hun telefoons bijvoorbeeld. Plots duiken insinuaties op dat dit een onderdeel is van De Joodse Wereld Orde 2030, een stukje antisemitische samenzweringstheorie dus."
"Iemand is door uren en uren video’s van het WEF gegaan. Er is iets van 72.000 minuten video beschikbaar (1.200 uren zijn dat, red.), 7.000 minuten video die we de laatste vijf of zes jaar hebben gemaakt. Iemand heeft dat allemaal doorgenomen om dat ene stukje te vinden dat zo blijft hangen."
"De onheilige cocktail"
Als je Monck vraagt welke groepen van mensen de theorie allemaal hebben gepusht, dan ziet hij een "onheilige cocktail" volgens hem: "4Chan, 8Chan, heel typische samenzweringwebsites. Maar je ziet ook meer traditionele netwerken. Er is een zeer extreem en katholiek rechts netwerk in de Verenigde Staten dat tegen het pausdom in het Vaticaan is bijvoorbeeld en dat een heleboel verschillende antivax- en andere propaganda verspreidt. Ook dit."
Het is een onheilige cocktail van uiteenlopende groepen van extreem katholieke Amerikanen tot fervente cryptohandelaars die de Great Reset-complottheorie online mee naar ongekende hoogten hebben getild
Adrian Monck - WEF
"Daarnaast zijn er groepen uit bijvoorbeeld de cryptogemeenschap, die tegen een centrale munt zijn. Of die zich willen verdedigen tegen grote banken of regulering opgelegd vanuit de overheid. Het doel lijkt eerder gericht op ontwrichting, meer dan op een gedeelde ideologie."
The Great Reset als metafoor voor gevoel van onmacht
The Great Reset zal ongetwijfeld de komende dagen weer tot veel berichten en video's op sociale media leiden. Uitspraken van wereldleiders of invloedrijke figuren tijdens de conferentie zullen gedeeld worden als wereldvreemde visies op de samenleving die net moeten bewijzen dat The Great Reset geen complottheorie is, maar volgens de believers een project in uitvoering is.
Van een slavenwereld zoals de theorie beweert, is geen sprake. Maar de uitwassen van het complotdenken hangen als een nevel boven elke zinvolle discussie over de ideeën van het WEF en de organisatie zelf: hoe groot is de macht en de invloed eigenlijk van de mensen die er werken? En als die macht er is, hoe gezond is dat dan, want ze wordt dan uitgeoefend door mensen die niet democratisch verkozen zijn? Welk lobbywerk schuilt er achter de visietekst van The Great Reset?
Uit een onderzoek van European Social Survey die polst naar de opvattingen van mensen, blijkt dat vandaag maarliefst 1 op de 5 Nederlanders denkt dat een kleine, geheime groep mensen stiekem alle belangrijke beslissingen in de wereldpolitiek neemt. België komt niet in die studie voor. Nog eens een vijfde van de deelnemers twijfelt of die elite bestaat, ze laten het een beetje in het midden.
Intussen heeft The Great Reset ook wel het complotdenken overstegen en vat het krachtig het sentiment samen dat veel mensen voelen: dat er een elite is die in een snel veranderende wereld ver boven onze hoofden over ons dagelijks leven beslist zonder al te veel inspraak.
