In de Verenigde Staten zijn alle vluchten enkele uren stilgelegd door een computerstoring bij een informatiesysteem voor piloten. Meer dan 4.000 vluchten zouden daardoor vertraging hebben opgelopen. Intussen is het systeem weer opgestart en is het vliegverbod weer opgeheven. Het informatiesysteem in kwestie krijgt al langer kritiek van piloten en zou in grote mate overbodig zijn. Was de beslissing om al die vluchten aan de grond te houden dan wel nodig?
Alle vluchten in VS enkele uren stilgelegd door computerstoring bij informatiesysteem voor piloten, vliegverbod intussen weer opgeheven
Het Amerikaanse luchtruim was deze middag Belgische tijd enkele uren volledig gesloten. Zowel alle binnenlandse vluchten, als vluchten naar het buitenland en inkomende internationale vluchten werden uitgesteld. De oorzaak was een computerstoring, met name bij het zogenoemde Notice to Air Mission Systems (NOTAMs), een informatiesysteem waarmee piloten op de hoogte worden gebracht van eventuele problemen die zich tijdens de vlucht kunnen voordoen.
NOTAMs verschaft onder meer informatie over de weersvoorspellingen, actieve taxibanen of sluitingen van het luchtruim vanwege een ruimtelancering, een presidentiële vlucht of een vulkaanuitbarsting. In alle stadia van hun opleiding worden piloten erin getraind te vertrouwen op de NOTAMs-gegevens. Net dat systeem bleek eerder vandaag plat te liggen.
Omdat het systeem noodzakelijk én verplicht is, werden alle vluchten uit veiligheidsoverwegingen tijdelijk aan de grond gehouden. Het Amerikaanse luchtvaartagentschap FAA maakte ook een noodnummer bekend. Na enkele uren werd het systeem weer opgestart. Rond 15 uur Belgische tijd werd het vliegverbod weer opgeheven. Sindsdien mogen vliegtuigen weer (met mondjesmaat) opstijgen en landen (van)op Amerikaanse luchthavens.
Duizenden vluchten getroffen
Door de computerstoring hebben meer dan 6.500 vluchten vertraging opgelopen. Meer dan 1.000 vluchten werden geschrapt. Mogelijk zullen nog meer vluchten getroffen worden door vervolgvertragingen. Voor vandaag stonden alvast 21.000 vluchten geprogrammeerd in de VS.
De storing en de vertragingen die ze tot gevolg heeft, zal hoe dan ook grote economische gevolgen hebben, zegt transporteconoom Wouter Dewulf. "Vliegtuigen die uren aan de grond staan, dat duurt dagen vooraleer de operaties genormaliseerd zijn. Vooral bij de luchtvaartmaatschappijen zal dat grote gevolgen hebben."
"Geen cyberaanval"
De oorzaak van de computerstoring bij het informatiesysteem is nog niet bekend. Volgens het Witte Huis zijn er in elk geval geen bewijzen dat het om een cyberaanval zou gaan. Ook transporteconoom Dewulf gaat daar niet van uit, al valt het niet helemaal uit te sluiten.
De Amerikaanse president Biden heeft een grondig onderzoek gevraagd naar de storing. Het Amerikaanse ministerie van Transport is daar al mee begonnen. Ook een Senaatscommissie zal een onderzoek voeren naar de oorzaken van de storing.
Luchtverkeersleider Skeyes in ons land laat weten dat er "geen impact is voor de Europese luchtverkeersleiding, eventueel wel voor luchtvaartmaatschappijen die naar de VS vliegen".
"Radicale beslissing, maar geen andere keuze"
NOTAMs is een informatiesysteem dat al bijna een eeuw oud is en gebaseerd is op een ander systeem voor mariniers dat al langer bestond. Het Amerikaanse systeem is een onderdeel van een internationaal veiligheidssysteem dat door het luchtvaartagentschap van de Verenigde Naties bestuurd wordt.
Piloten zijn dus verplicht om de inlichtingen te lezen, ofwel op papier, maar tegenwoordig steeds meer op een tablet of ander digitaal toestel. Dat is niet altijd een pretje, want voor langeafstandsvluchten kan het aantal bladzijden oplopen tot 200. De inlichtingen worden in een soort gecodeerd kortschrift opgesteld.
Vliegverkeer in de VS enkele uren volledig stilgelegd, wat is het NOTAM-systeem dat voor problemen zorgde?
Veel piloten klagen over de overvloed aan communicatie en hebben geleerd om er diagonaal door te lezen. "Er staan zeer veel onbelangrijke dingen tussen, die bijna onleesbaar zijn", zegt ook de Belgische piloot Tom Mertens in "De wereld vandaag". "Maar er staan soms wel belangrijke dingen in, dingen die je natuurlijk moet weten." Al wijst hij er op dat luchtverkeersleiders heel veel van die communicatie voor zich nemen.
Mertens vindt het verrassend dat de FAA de beslissing nam om alle vluchten uren aan de grond te houden. "Ik viel van mijn stoel toen ik het hoorde. Dat is heel radicaal wat ze gedaan hebben. Dat is met een kanon op een mug schieten." Maar aan de andere kant zegt hij ook: "Je hebt NOTAMs nodig, dus ze hadden geen andere keuze. Geen enkele piloot kan zeggen dat hij zonder NOTAMs zal vliegen."
Door de vele klachten van piloten, maar ook door enkele incidenten waarbij piloten informatie hadden gemist omdat ze op de zoveelste pagina stonden, werkt het luchtvaartagentschap van de Verenigde Naties aan een hervorming van het informatiesysteem. Het moet gemakkelijker worden om de meest belangrijke waarschuwingen eruit te selecteren en het zou ook in een duidelijkere taal neergeschreven worden.
