Liep er bij de bestorming van het parlement in Brazilië een copycat van de bekende gehoornde QAnon-sjamaan rond? Sprak de voormalige president Bolsonaro de betogers toe per videocall? En bestormde eerder ook linkse betogers al het parlement? Ook in de dagen na de bestorming van het Braziliaanse Plein van de Drie Machten blijven bepaalde verhalen opduiken. Wij checkten er drie van.
CHECK- Bestormde gehoornde sjamaan mee Braziliaanse parlement en riep Bolsonaro op tot geweld? Deze (nep)verhalen doen de ronde
Neen, ex-president Bolsonaro riep niet op tot bestorming via videocall
Op Twitter circuleert een video waarin Nikolas Ferreira, een Braziliaanse politicus, aan het videobellen is met ex-president Bolsonaro. Meteen na de protesten duiken tweets op die beweren dat Nikolas Ferreira in deze video zou oproepen tot de bestorming van 8 januari en dat hij steun zou krijgen van Bolsonaro die aan de lijn hangt.
In werkelijkheid dateert de video van oktober 2022 . De jongen die prominent in beeld komt, is inderdaad Nikolas Ferreira , een 26-jarige Braziliaanse influencer en youtuber. Hij is lid van de Liberale Partij , de partij van Bolsonaro en wordt beschouwd als extreem conservatief en katholiek. Hij is al twee jaar politiek actief en probeert de standpunten en het gedachtegoed van Bolsonaro te verspreiden onder de Braziliaanse jeugd.
Bij de verkiezingen van oktober 2022 werd hij ook verkozen tot federaal afgevaardige voor de staat Minas Gerais , een zuidoostelijke deelstaat, en zetelt hij in het parlement. In aanloop naar de verkiezingen organiseerde hij met Youth for Brazil (Juventude pelo Brasil) samenkomsten in verschillende Braziliaanse steden en daar is de video afkomstig van.
Op deze livestream werd de laatste samenkomst uitgezonden en kan je aan het gebouw, aan het publiek en aan wat er gebeurt zien dat deze video gemaakt is op een van de samenkomsten van Youth for Brazil. Deze livestream is vanuit een ander standpunt gefilmd dan de video die circuleert, maar als je goed kijkt, zie je dat er naast Nikolas Ferreira een man met zwarte T-shirt aan het filmen is met zijn gsm en dat zijn camerastandpunt overeenkomt met de video die de ronde doet. (zie de afbeeldingen hierboven)
Conclusie
Op Twitter circuleerde een video waaruit zou blijken dat een Braziliaanse politicus zou oproepen tot een staatsgreep en hierbij de steun van Bolsonaro gekregen zou hebben
In werkelijkheid dateert deze video van oktober 2022 van een samenkomst van Youth for Brazil
Deze video heeft niets te maken met wat er zich op 8 januari in Brasilia afgespeeld heeft.
We beoordelen het bericht dat Bolsonaro de staatsgreep per videogesprek gesteund zou hebben, dus als niet waar.
Ja, in 2013 en 2017 braken inderdaad rellen uit
"Vreedzame demonstraties, in de vorm van de wet, maken deel uit van de democratie. Maar plunderingen en invasies van openbare gebouwen zoals die vandaag de dag plaatsvonden, evenals die van links in 2013 en 2017, horen daar niet bij", tweette voormalig president Bolsonaro (zie afbeelding) vanuit Florida toen hij over de bestorming in Brasilia hoorde.
Hij verwees daarbij ook naar "plunderingen van links" die in 2013 en 2017 zouden hebben plaatsgevonden.
2013 was inderdaad een woelig Braziliaans jaar. In het najaar van 2012 ontstond er in het land namelijk steeds grotere onvrede over de prijsverhoging van bus-, trein- en metrotickets. Die woede sloeg in 2013 om in steeds groter wordende protesten in verschillende Braziliaanse steden.
Niet alleen het stelselmatig duurder worden van het openbaar vervoer, ook de toenemende politieke corruptie en politiegeweld tegen demonstranten pikten vele Brazilianen niet langer . In de zomer van dat jaar gingen op een bepaald ogenblik zelfs meer dan 100.000 betogers de straten van Rio de Janeiro op.
Hoewel de betoging grotendeels vredevol verliep, braken er ook rellen uit en werd de wetgevende kamer bezet door enkele demonstranten. Daarbij vielen drie gewonden .
In 2017 ontstak de volkswoede opnieuw. Ditmaal was interimpresident Michel Temer, die de afgetreden Dilma Rousseff opvolgde, kop van jut. Voornamelijk de vakbonden en middenklassers gingen niet akkoord met het Braziliaans besparingsbeleid dat het mes zette in verschillende publieke uitgaven, zoals het onderwijs . Er brak in verschillende sectoren een nationale staking uit en betogers trokken opnieuw de straten van grote steden op. Op verschillende plaatsen brandden voertuigen uit en clashte de oproerpolitie met relschoppers.
Aan beide protesten zat ook een anti-kapitalistisch en dus eerder "links" luik, hoewel we willen nuanceren dat het protesterende publiek ideologisch diverser was dan enkel links.
Conclusie
Voormalig president Jair Bolsonaro verwijst in zijn veroordeling van de bestorming ook naar eerdere "linkse rellen" uit 2013 en 2017.
In beide jaartallen waren er inderdaad grote volksopstanden die uit de hand liepen. Het ging daarbij vooral om protest tegen oplopende prijzen van openbaar vervoer, streng besparingsbeleid en politieke corruptie.
Het is ongenuanceerd om over "linkse protesten te spreken". Er waren zeker linkse elementen zoals anti-kapitalistische vertakkingen, maar er valt geen eenduidige stempel op de honderdduizenden protestanten te plakken.
We beoordelen de uitspraak van Bolsonaro dan ook als deels waar.
Neen, Braziliaanse versie van rellende sjamaan dateert niet van recente protesten
Dat de bestorming van de instellingen op het Plein van de Drie Machten in Brasilia wel erg sterk doet denken aan de inbraak in het Capitool in Washtington D.C. is al vaak gezegd en geschreven. Maar even leek de gelijkenis nog sterker te worden.
Op Twitter (zie afbeelding) circuleerde namelijk een foto van een beschilderde man met bizonhoorns en een ietwat apart hoofddeksel. De link met de intussen wereldberoemde QAnon-sjamaan Jake Angeli die twee jaar geleden alle aandacht opeiste, was natuurlijk snel gelegd. Volgens sommige internetgebruikers zou een Braziliaanse copycat hebben deelgenomen aan de rellen in Brasilia.
Maar dat klopt niet. De man werd inderdaad geïnspireerd door zijn Amerikaanse collega, maar was afgelopen zondag voor zover geweten niet aanwezig in de Braziliaanse hoofdstad.
De foto die rondgaat, dateert van 7 september 2021 en werd in Sao Paolo genomen tijdens optochten voor onafhankelijkheidsdag .
Conclusie
Een foto van een "Braziliaanse sjamaan", geïnspireerd op de wereldberoemde Q-anon-aanhanger uit de VS, gaat viraal op sociale media. Er wordt gesuggereerd dat de man deelnam aan de bestorming in hoofdstad Brasilia. Het zou de gelijkenis met de Capitoolsbestorming in Washington D.C. nog sterker maken.
De foto dateert in werkelijkheid niet van afgelopen weekend, maar van een optocht in Sao Paolo op 7 september 2021.
We beoordelen de boodschap dat een soortgelijke sjamaan deelnam aan de bestorming van afgelopen zondag dan ook als niet waar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS lees je in dit artikel. Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van andere Vlaamse redacties. Zoek je meer verhalen van VRT NWS over factchecking desinformatie of online bedrog? Die vind je hier. Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be of vul je vraag in op de website van deCheckers .
VRT NWS is erkend lid van de International Fact-Checking Organisation.
