Van valsspelen met huiswerk tot verzekeringsfraude: wat mogen we verwachten van artificiële intelligentie (AI) in 2023?

Toen het Amerikaanse technologiebedrijf OpenAI eind vorig jaar ChatGPT lanceerde, werd snel duidelijk dat kunstmatige intelligentie niet langer iets is voor techneuten. Het computerprogramma is gratis beschikbaar op het internet en beantwoordt alle vragen die je stelt. Het kan daarnaast op commando teksten schrijven en ingewikkelde rekensommen oplossen.

Artificiële intelligentie (AI) komt zo de huiskamers binnen, maar was al langer aan een opstoot bezig. Denk aan hoe de 10e symfonie van componist Beethoven vorig jaar werd afgewerkt met AI. Naast die grappige of handige gimmicks, rijst de vraag hoe dit zal evolueren. In de podcast “Het Uur van de Waarheid” bespreken experten AI-expert Mieke De Ketelaere (Vlerick) en media- en deepfake-onderzoeker Kristin Van Damme (UGent) wat de toekomst van AI ons zal brengen. Vijf vragen en antwoorden.

Eind vorige week kondigden de scholen in New York City, in de VS, aan dat ze ChatGPT bannen van al hun toestellen. Ze “maken zich zorgen over de negatieve impact op het leerproces” , klinkt het en willen vermijden dat leerlingen het gaan gebruiken voor hun huiswerk.

Dat ChatGPT best goed is in het maken van opstellen, zag ook Kristin Van Damme, al gaat ze niet akkoord met het verbod. “We hebben ChatGPT uitgetest met onze studenten. Eerst moesten ze zelf een essay schrijven en daarna aan GPT vragen hetzelfde te doen. Bij sommige studenten leek het essay van de chatbot erg op wat ze zelf indienden. Toch is een verbod geen goed idee. Het negeert de realiteit. We moeten mensen hier kritisch mee leren omgaan. De versie van ChatGPT kan dienen als een eerste versie, waarna studenten moeten kijken waar het die informatie haalt. Zo leer je hen kritisch omgaan met bronnen.”

Mieke De Ketelaere gaat akkoord met haar collega. “Het is een ongelofelijk innovatieve toepassing, maar het maakt vaak fouten. De bot gebruikt online teksten voor zijn antwoorden en die informatie klopt niet altijd. Het is dus geen goed idee om je schoolopdrachten aan ChatGPT over te laten. We moeten nadenken over hoe we volgende generaties hierop voorbereiden, om te voorkomen dat het laksheid in de hand werkt.”

Artificiële Intelligentie gaat natuurlijk veel verder dan enkel het produceren van teksten. Er zijn nu al bedrijven die AI inzetten om taken uit te voeren en dat zal alleen maar toenemen volgens de experten. “Maar dat betekent niet dat mensen hun job zullen verliezen”, zegt De Ketelaere. “Vooral taken die heel repetitief zijn, zullen steeds meer uitgevoerd worden door een robot. Bloed afnemen zie ik het niet snel doen. Het takenpakket zal hoe dan ook veranderen, hoe moeten we afwachten.” Kortom jobs met veel data en soortgelijke handelingen kunnen in het gedrang komen. Maar menselijke supervisie zal ook extra banen scheppen. 

“Ik geloof dat AI ons professioneel kan ondersteunen”, vult Van Damme aan. “Stel je wil een boek schrijven over de evolutie van dinosaurussen, zoals Toon Verlinden onlangs aanhaalde. Je kan een AI-toepassing als ChatGPT vragen welke hoofdstukken zo’n boek moet bevatten. Het ene voorstel zal al wat beter zijn dan het andere. Het is een nieuwe manier om informatie en inspiratie te verzamelen.”

Met de komst van AI, en vooral deepfakes, werd gevreesd dat het ook gebruikt zou worden op mensen online te misleiden. “Maar die verwachting blijft voorlopig uit”, stelt Van Damme. “Deepfakes blijken niet de efficiëntste manier om nepnieuws te verspreiden, net omdat er zoveel alertheid voor is.”

Toch vonden criminelen al hun weg naar AI. In 2020 werd een bank in HongKong beroofd door de stem van een directeur na te maken met AI. “De oplichters lieten uitschijnen dat er dringend een bedrag van 35 miljoen dollar moest overgemaakt worden”, vertelt Van Damme.

Ook in eigen land wordt er fraude gepleegd met behulp van AI. “Bij sommige  autoverzekeraars kan de klant digitaal een foto van de schade bezorgen, die wordt via een systeem beoordeeld. Intussen zijn er bedrijven die een foto van een klein krasje via AI-technieken kunnen omzetten in een grote bluts of erger. Als gevolg zal de verzekeraar beoordelen dat je auto helemaal stuk is, en krijg je een volledige terugbetaling.”

“Iets wat veel niet veel mensen weten is dat AI een gigantische ecologische voetafdruk heeft”, vertelt Mieke De Ketelaere. “Als je Chat GPT een vraag stelt, moet die veel berekeningen uitvoeren voor een antwoord en daar is energie voor nodig. Elke zoekterm heeft dus een bepaalde CO2-uitstoot.”

Om een voorbeeld te geven: In 2020 ontdekten Deense wetenschappers dat de CO2-uitstoot voor het trainen van een AI-gebaseerde spraakanalyse hetzelfde is als wanneer je een rit van 700.000 kilometer maakt met de wagen . “Zeker in tijden van klimaatcrisis is dit zorgwekkend”, aldus De Ketelaere. “Op Europees niveau wordt momenteel bekeken hoe dit kan worden aangepakt.”

Met alle toepassingen die momenteel al mogelijk zijn, rijst de vraag of dit allemaal is toegelaten. In landen als het Verenigd Koninkrijk en Nederland gaan steeds meer stemmen op om deepfaketechnieken, die gebruikmaken van AI, in bepaalde contexten te verbieden.

Ook de Raad van de Europese Unie werkt aan een wet die moet waarborgen dat het gebruik van AI de mensenrechten niet schendt . “Het wetgevend kader loopt wat achter, maar dat is niet zo opvallend”, stelt De Ketelaere. “AI evolueert enorm snel. Met een ethisch en wettelijk kader zouden we een grote stap vooruit zetten. We mogen ook niet vergeten dat AI veel goede dingen mogelijk maakt. Momenteel wordt bijvoorbeeld onderzocht hoe het ziektebeelden kan voorspellen aan de hand van patiëntendata. Op die manier zouden mensen preventief behandeld kunnen worden."