Wereldwijd zullen de gletsjers deze eeuw nog sneller afsmelten dan gedacht. Vooral gletsjers in gematigde klimaatzones, zoals de onze, zullen het fel te verduren krijgen. Dat blijkt uit een studie die is gepubliceerd in Science en die voor het eerst alle gletsjers ter wereld onder de loep neemt. De bevindingen betekenen ook dat elke inspanning om de opwarming van de aarde te beperken direct impact heeft op de overlevingskansen van de gletsjers.
Gletsjers smelten nog sneller af dan verwacht (maar dat is nog geen reden om te wanhopen)
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Eerst het minder goede nieuws. Zelfs onder de meest optimistische klimaatscenario’s zullen de gletsjers wereldwijd sneller afsmelten dan tot nu toe werd aangenomen. Dat blijkt uit een nieuwe studie van de Universiteit van Fairbanks Alaska die vandaag verschenen is in het wetenschappelijke tijdschrift Science.
De onderzoekers gebruikten een nieuw en hypergedetailleerd model op basis van satellietbeelden om te voorspellen welke impact de klimaatopwarming heeft op de gletsjers. Ze maakten daarvoor verschillende projecties. In het meest optimistische scenario gingen ze uit van een wereldwijde opwarming met 1,5 graad Celsius in vergelijking met pre-industriële tijden. Dat is de symbolische grens die vastgelegd is in het klimaatakkoord van Parijs. Maar ze raamden ook de gevolgen van een klimaatopwarming met 2,7 graden Celsius (waar we met het huidige beleid op afstevenen), 3 en 4 graden.
Het is een ambitieus onderzoek. Voor het eerst worden alle gletsjers wereldwijd onderzocht. Tot nu toe bestonden zulke projecties slechts voor een driehonderdtal gletsjers.
En wat blijkt: zelfs in het meest optimistische scenario zou tot de helft van alle gletsjers wereldwijd verloren kunnen gaan tegen 2100. In het slechtste scenario gaat het zelfs om 83 procent. Vooral de kleine gletsjers, met een oppervlakte kleiner dan 1 km², zijn kwetsbaar.
In het business as usual-scenario van 2,7 graden Celsius opwarming zou er zelfs geen gletsjer meer overblijven in Europa en andere gematigde klimaatzones. Dat is de zone tussen de keerkringen en de poolcirkels. Denk dan, naast Europa, ook bijvoorbeeld aan het westen van Canada en de VS en Nieuw-Zeeland.
Klimatoloog Niels Souverijns (VITO) maakte zijn doctoraat over de gletsjers op Antarctica. Hij noemt dit onderzoek, met nieuwe en betere modellen, een stap voorwaarts.
"Wat opvalt aan de resultaten is dat we in elk mogelijk scenario best wel een groot deel van de gletsjermassa’s zullen verliezen", gaat hij verder. "Dat komt doordat de gletsjers zijn zich nu nog aan het aanpassen zijn aan de warmere temperaturen van de laatste jaren. Gletsjers hebben een trage responstijd van zo'n dertig jaar. Zelfs als we de klimaatopwarming nu zouden stoppen, dan zou er de komende decennia nog best veel massaverlies optreden."
Zeespiegelstijging
Wat zou al dat gesmolten gletsjer-ijs nu voor ons betekenen? Volgens de onderzoekers zou de zeespiegel tegen het jaar 2100, de limiet tot waar deze studie loopt, stijgen met een extra 9 tot 15 centimeter (in respectievelijk het meest optimistische en het meest pessimistische scenario) bovenop wat nu al verwacht werd.
Nu we het over gletsjers hebben...
Over de hele wereld zijn er zo'n 215.000.
Ze voorzien drinkwater voor 1,9 miljard mensen.
Het smelten van de gletsjers is goed voor een vijfde van zeespiegelstijging sinds 2000.
Dat zou dan bovenop de stijging komen van 0,4 tot 0,8 meter waar het VN-klimaatpanel IPCC momenteel vanuit gaat, in het middle-of-the-road-scenario waarbij de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen tot 2050 blijft wat ze momenteel is.
Hoewel het nieuwe model slechts tot 2100 loopt, wil dat niet zeggen dat het smelten van de gletsjers dan stopt. Dat is ook het geval voor de stijging van de zeespiegel, die in de volgende duizenden jaren verschillende meters hoger zal komen te liggen.
Elke inspanning om de wereldwijde temperatuurstijging te beperken, zal het aantal gletsjers dat we verliezen verminderen
Het verdwijnen van de gletsjers is ook slecht nieuws voor de lokale bevolking, die vaak van die gletsjers afhangt voor zijn drinkwater. Bovendien neemt het gevaar op grondverschuivingen en overstromingen ook toe. “Elke temperatuurtoename heeft significante gevolgen voor de invloed van gletsjers op de stijging van de zeespiegel en veranderingen in de hydrologie, ecologie en natuurrampen”, besluiten de onderzoekers.
Elk tiende van een graad telt
Maar er is ook goed nieuws. In een ander artikel in hetzelfde nummer van Science bouwen onderzoekers van de Universiteiten van IJsland en Queens verder op de studie van hun collega’s. En zij zien ook kansen in de resultaten.
“De klimaatnoodtoestand is nooit duidelijker geweest”, schrijven ze. “Ontgoochelend genoeg is er op COP27 (de laatste VN-klimaatconferentie, red.) geprobeerd om de ambitie te verzwakken om de uitstoot van broeikasgassen snel terug te dringen. De onderhandelingen eindigden zonder een toezegging om fossiele brandstoffen uit te faseren. Het lijkt erop dat we vastzitten.”
Om die impasse op te lossen, zien de wetenschappers ook een taak voor zichzelf. Door duidelijker te communiceren bijvoorbeeld, en meer te wijzen op de kansen die er nog zijn om de klimaatverandering af te remmen, eerder dan de gevaren te benadrukken.
“Het is te laat om te voorkomen dat we veel gletsjers zullen verliezen. Maar toch zal elke inspanning om de wereldwijde temperatuurstijging te beperken, het aantal gletsjers dat we verliezen verminderen”, besluiten ze optimistisch.
Klimatoloog Niels Souverijns is het daarmee eens. "De lineaire relatie tussen opwarming en gletsjerverlies is een goeie aansporing voor het beleid om echt voor elke 0,1 graad minder opwarming te strijden, want ook dat kan een verschil maken."
