Een toevallige steek heeft Japanse onderzoekers geholpen te bewijzen dat sommige mannelijke wespen een ongewoon wapen hebben om zich te verdedigen tegen roofdieren: penisstekels. In een groot aantal gevallen hadden ze daar succes mee. Volgens de onderzoekers werpt hun studie nieuw licht op het belang van de mannelijke geslachtsdelen als verdedigingsmiddel tegen predatoren en biedt ze een nieuw perspectief op de ecologische rol die de mannelijke geslachtsdelen spelen bij dieren.
Sommige wespen gebruiken hun penisstekels om zich te verdedigen tegen predatoren
Luc De Roy
Gepubliceerd:
Hoewel wespen berucht zijn voor hun steken, zijn het - net zoals bij de bijen - enkel de vrouwtjes die dat doen. Hun mannelijke tegenhangers ontsnappen doorgaans aan hun vijanden door de vrouwtjes na te bootsen, zodat de roofdieren hen gerust laten uit angst om gestoken te worden.
Wetenschappers gingen er wel vanuit dat sommige mannelijke wespen andere verdedigingswapens zouden kunnen hebben, waaronder hun penisstekels. "Maar daarvoor ontbrak het bewijs", zei Shinji Sugiura, hoogleraar ecologie aan de Kobe Universiteit in Japan en de eerste auteur van de nieuwe studie.
Sugiura bestudeert verdedigingsmechanismen van dieren tegen hun predatoren, maar het was per toeval dat hij het ongewone mechanisme van de mannelijke wespen ging bestuderen. Dat gebeurde nadat Misuki Tsujii, een postdoctorale student en mede-auteur van de studie, hem gemeld had dat ze gestoken was door een mannelijke Anterhynchium gibbifrons, een soort metselwesp.
Metsel- of leemwespen zijn solitaire wespen waarvan er een aantal met modder nestjes bouwen waarin ze een verlamde prooi en hun ei of eieren deponeren.
"Nadat ik gehoord had wat er met haar gebeurd was, probeerde ik ook gestoken te worden", zei Sugiura. "Omdat ik dacht dat mannelijke wespen ongevaarlijk waren, was ik erg verrast de pijn te voelen."
Bruine kikkers en boomkikkers
Vrouwelijke wespen steken met hun legboor, een buisachtig uitsteeksel waarmee ze eieren leggen maar dus ook hun gif kunnen inspuiten in vijanden. Mannelijke wespen hebben geen legboor, maar ze zijn wel uitgerust met twee grote stekels die aan twee kanten van hun penis zitten.
Om te testen hoe effectief die zijn als verdedigingsmiddel, zette het team van Sugiura mannelijke metselwespen bij twee verschillende soorten kikkers, een Japanse boomkikker (Dryophytes japonica) en een Japanse bruine kikker (Pelophylax nigromaculatus).
"We zagen vaak hoe mannelijke wespen de mond of andere delen van de kikkers doorboorden met hun geslachtsdelen als ze aangevallen werden", zei Sugiura.
De aanvallen werden vastgelegd in een video waarin een onfortuinlijke kikker te zien is die een aantal keer probeert een wesp op te eten, voor hij zijn voorpoot gebruikt om het stekende insect uit zijn mond te krijgen.
De verdediging werkte echter slechts bij een van de twee kikkersoorten. De bruine kikkers aten met smaak alle mannetjeswespen op, net zoals de stekende vrouwtjes overigens, maar meer dan een derde van de boomkikkers liet de mannetjes voor wat ze waren nadat ze gestoken waren.
De onderzoekers herhaalden het experiment met mannetjes bij wie de genitale stekels verwijderd waren en de boomkikkers hielden zich dan niet meer in en aten zonder aarzelen al de wespen op.
"Het verschil was statistisch significant. Zelfs een klein verschil in de overlevingscijfers zou bij insecten de evolutie kunnen veroorzaken van technieken om predatoren af te weren", zei Sugiura.
Ultrasone geslachtsdelen
Buiten naar hun rol bij de voortplanting, is er nog maar weinig onderzoek verricht naar de geslachtsdelen van insecten volgens Sugiura.
Toch is er al een precedent gevonden voor het genitale verdedigingsmechanisme van de wespen: eerder onderzoek heeft uitgewezen dat sommige pijlstaartvlinders hun geslachtsdelen gebruiken om ultrasone geluiden voort te brengen die de sonar van vleermuizen verstoren.
Sugiura heeft overigens ervaring met het blootleggen van bizarre technieken die dieren gebruiken om te ontsnappen aan hun predatoren, dieren die op hen jagen. Zo heeft hij vastgelegd hoe sommige kevers kunnen ontsnappen nadat ze zijn opgeslokt, door gewoon het spijsverteringskanaal te volgen tot zijn logische eindpunt en te ontsnappen via de anus.
En hij heeft aangetoond dat andere insecten kunnen maken dat een onfortuinlijke pad die hen heeft opgegeten, hen opnieuw uitbraakt.
Hij hoopt nu zijn nieuwste onderzoek uit te breiden en na te gaan of ook andere wespenfamilies hetzelfde verdedigingsmechanisme met de genitale stekels hebben.
De studie van Shinji Sugiura en Misaki Tsujii is gepubliceerd in . Bron: Agence France-Presse.
