Gents onderzoek werpt nieuw licht op wereldwijde discriminatie op de arbeidsmarkt: "In Europa vallen vooral ouderen uit de boot"

Het doctoraatsonderzoek van Louis Lippens (onder begeleiding van professor Stijn Baert) verschijnt deze maand in het gereputeerde wetenschappelijke vakblad European Economic Review. Lippens en Baert brachten nagenoeg alle praktijktesten wereldwijd samen die tussen 2005 en 2020 zijn uitgevoerd. 

"Typisch gaat het om praktijktesten waarbij fictieve sollicitatiebrieven worden uitgestuurd als reactie op echte vacatures. Daarbij wordt dan telkens een kenmerk aangepast: wanneer we het bijvoorbeeld over aantrekkelijkheid hebben, wordt enkel de foto op het cv gewijzigd", verduidelijkt Lippens in "De ochtend" op Radio 1. 

In totaal ging het om meer dan 900.000 fictieve sollicitaties. De studie geeft zo in vogelvlucht een beeld van de omvang van aanwervingsdiscriminatie en leverde enkele opvallende inzichten.

Uit het onderzoek blijkt dat de voornaamste grond voor aanwervingsdiscriminatie wereldwijd een arbeidsbeperking is. Een arbeidsbeperking is een aandoening van cognitieve, psychische, lichamelijke of zintuiglijke aard, waardoor iemand het moeilijk heeft om werk te vinden of een job uit te voeren. Voorbeelden zijn autisme, slechthorendheid, slechtziendheid, epilepsie, een spierziekte of een chronische depressie.

Mensen met een beperking krijgen 41 procent minder positieve reacties op een sollicitatie. Op de tweede plaats staat een lage fysieke aantrekkelijkheid, wat leidde tot 37 procent minder positieve reacties. Leeftijd staat met 34 procent op de derde plaats. 

Etniciteit volgt daarna met 29 procent minder positieve reacties. Nochtans wordt discriminatie op grond van etniciteit wereldwijd het meest bestudeerd. "Tussen de  verschillende etnische minderheidsgroepen zien we wel heel wat verschillen", zegt Lippens in "De ochtend" op Radio 1. "Sommige groepen worden meer gediscrimineerd dan andere."

Het onderzoek toont bijvoorbeeld aan dat sollicitanten met een Maghrebijns-Arabische of Midden-Oosterse achtergrond gemiddeld zo’n 41 procent minder positieve reacties krijgen dan sollicitanten zonder migratieachtergrond. Tegelijkertijd is er amper aanwervingsdiscriminatie ten opzichte van sollicitanten uit Noord- of West-Europese minderheidsgroepen.

Een duidelijke antwoord op de vraag of vrouwen vaker dan mannen worden gediscrimineerd, levert het onderzoek niet. "Over het algemeen stellen we zelfs vast dat vrouwen 4 procent meer positieve reacties krijgen dan mannen, maar dat cijfer verbergt een grote variatie, want in sommige sectoren of beroepen zien we dat vrouwen worden gediscrimineerd, terwijl in andere sectoren - zoals de zorgsector - net mannen gediscrimineerd worden", vertelt Lippens. Zeer recent, grootschalig Amerikaans onderzoek bevestigt deze discrepantie. 

Wel opvallend: kandidaten die open zijn over hun LGBTQI-geaardheid krijgen wereldwijd gemiddeld ongeveer 30 procent minder positieve reacties op hun sollicitatie. Wel positief: in Vlaanderen wordt aanwervingsdiscriminatie op basis van seksuele geaardheid niet vastgesteld.

Het onderzoek toont weinig regionale verschillen qua discriminatie op de arbeidsmarkt aan, maar één aspect springt er wel uit: in Europa worden oudere kandidaten een pak meer gediscrimineerd dan in Amerika. En dat ondanks het feit dat de gebruikte leeftijden én leeftijdsverschillen in de Amerikaanse praktijktesten een stuk hoger lagen dan in de Europese experimenten.

"Dat is zeer opvallend", aldus Lippens. "In Europese praktijktesten krijgen oudere sollicitanten (typisch rond de 50 jaar, red.) gemiddeld ongeveer 48 procent minder positieve reacties dan jongere sollicitanten (typisch rond de 30 jaar, red.). In Amerika strandt men daar op 31 procent. Ons onderzoek toont geen oorzaken voor die regionale verschillen aan, maar andere onderzoeken hinten richting wetgeving en sociale normen. De wetgeving rond pensioenen is in heel wat Europese lidstaten bijvoorbeeld een stuk strikter dan in de VS."

"Werken op oudere leeftijd is in Amerika ook meer ingeburgerd dan in Europese landen waar de pensioenleeftijd vaak lager ligt. Denk bijvoorbeeld maar aan de Amerikaanse president (huidig president Biden is 80 jaar, red.). Maar ook het sociaal vangnet is in de VS natuurlijk minder groot dan bij ons."

De gemeten wereldwijde discriminatie lijkt globaal niet af te nemen. Eén uitzondering is dat de gemeten etnische discriminatie lager is geworden, al lijkt dit vooral het gevolg te zijn van trends in de onderzochte minderheidsgroepen (met meer focus op minder klassieke migrantengroepen).

Het feit dat de discriminatiecijfers over de tijd nauwelijks zijn verbeterd, vinden Lippens en Baert best opmerkelijk. "Zeker gezien het antidiscriminatiebeleid dat in veel landen is ingevoerd en de aandacht die ook op supranationaal niveau aan het probleem wordt besteed."

Uitzendbureau Accent Jobs wil discriminatie op de arbeidsmarkt alvast tegengaan door vanaf februari enkel nog anonieme cv's aan bedrijven te bezorgen. Zij zullen niet meer zien welke leeftijd, naam, woonplaats of geslacht een kandidaat heeft. Uit een proefproject bleken bedrijven daardoor andere mensen aan te werven, zegt CEO Anouk Lagae: "Ze zien sneller talent en geven toe mensen te werk te stellen die ze ervoor nooit in aanmerking hadden genomen. Ze zijn verbaasd en gelukkig dat hun nijpend tekort ingevuld geraakt." 

Lagae verwacht dat enkele bedrijven mogelijk afhaken als klant wanneer ze enkel nog met anonieme cv's werken: "Niet iedereen is daar even snel en open-minded in. Maar als we een vriendelijke push kunnen geven, doen we dat graag. Ik hoop dat bedrijven die afhaken alsnog zullen volgen wanneer ze zien dat andere bedrijven eerder talent vinden."