In de Italiaanse krant La Repubblica staat vandaag een interview met Georg Gänswein, de man die paus Benedictus tot aan zijn dood bijstond. Als zijn persoonlijke secretaris maakte Gänswein van dichtbij de beslissing mee om af te treden. Nadien verhuisde hij mee naar het pauselijke buitenverblijf in Castelgandolfo, en later naar het klooster Mater Ecclesiae waar Benedictus zijn laatste jaren doorbracht. Gänswein bleef bij Benedictus tot die daar zaterdag overleed. In het interview vertelt hij over wat Benedictus tot aftreden dreef, en hoe hij die bewuste dag beleefde.
Persoonlijke secretaris van paus Benedictus in zeldzaam interview: "Hij wilde niet publiekelijk aftakelen zoals zijn voorganger Johannes-Paulus II"
Mieke Strynckx
Gepubliceerd:
Het aftreden van Benedictus XVI is altijd met mysterie omgeven geweest. Er deden en doen nog altijd veel geruchten en theorieën over de ronde. Het pontificaat van Benedictus werd geplaagd door schandalen. Het grote kindermisbruikschandaal was natuurlijk het allergrootste. Maar daarnaast waren er nog vele andere.
Vatileaks bijvoorbeeld. In 2011 werden een tijdlang interne documenten van het Vaticaan naar de media gelekt, aanvankelijk door de pauselijke butler. Daaruit bleek dat de Vaticaanse financiën een beerput was vol corruptie, wanbeheer en nepotisme. De documenten werden niet uit het persoonlijke bureau van paus Benedictus ontvreemd, maar uit dat van zijn secretaris Gänswein, zegt die nu in de Italiaanse krant Repubblica.
"Ik ontdekte dat pas veel later", zegt hij daarover. "Maar ik heb erover gepraat met Benedictus, en hem gezegd: het is mijn verantwoordelijkheid, en die wil ik ten volle dragen. Ik neem ontslag, geef mij ander werk." Maar Benedictus weigerde en wilde dat hij bleef. "Bij zijn aantreden als paus had ik een dure eed gezworen", zegt hij, "ik zou hem dienen totterdood. En dat heb ik gedaan. Tijdens zijn leven, maar ook in zijn dood, tijdens zijn sterven."
Chantage?
Er is speculatie of alle ontvreemde documenten uiteindelijk hun weg naar de media hebben gevonden, of er niet toch iets is achtergehouden. Volgens één van de theorieën die daarover circuleren, zou Benedictus gechanteerd zijn met een nooit bekendgemaakt geheim, en zou hij daarom zijn afgetreden.
Gänswein ontkent met klem dat dat het geval was. "Ik heb het er ooit met Benedictus over gehad", vertelt hij, "en ik vroeg of al die schandalen niet ook meegespeeld hadden in zijn motivatie om ontslag te nemen." Maar Benedictus hield volgens Gänswein vol dat zijn enige motief zijn afnemende krachten waren. Om de Kerk te leiden heb je kracht nodig, zou Benedictus hebben gezegd, en die had hij niet meer.
De aftakeling van Johannes-Paulus II
Bij een andere gelegenheid vertelde Benedictus aan Gänswein hoe de laatste jaren van paus Johannes-Paulus II een doembeeld voor hem waren. Bij Johannes-Paulus II werd in 2001 de ziekte van Parkinson vastgesteld. Maar hij bleef tot aan zijn dood in 2005 doorgaan als paus. Hij takelde voor het oog van de wereld af, tot hij nauwelijks nog kon bewegen en spreken, hij hing op het einde helemaal doorgezakt in een rolstoel. Dat wilde Benedictus niet voor zichzelf.
Maar Gänswein ontkent ook dat Benedictus al jaren voor zijn ontslag nadacht over aftreden. Er is in de media veel gespeculeerd over het bezoek van Benedictus aan de Italiaanse stad L'Aquila, waar hij in 2009 zijn stola achterliet op het graf van Celestinus V. Dat was de enige andere paus in de geschiedenis die ooit is afgetreden, ruim 700 jaar voor Benedictus dat zou doen. De paus zou zijn stola hebben achtergelaten omdat hij toen al wist dat hij zou aftreden. Dat ontkent Gänswein.
"In juli 2012 zag ik dat Benedictus erg in gedachten verzonken was, hij was erg zwijgzaam", vertelt Gänswein. "Ik dacht toen dat dat kwam omdat hij het derde deel van zijn boek over Jezus aan het afwerken was. Maar achteraf heb ik begrepen dat hij toen zijn beslissing aan het afwegen was om af te treden. Eind september heeft hij mij zijn beslissing meegedeeld, in het buitenverblijf in Castelgandolfo. Ik heb hem gezegd dat hij dat onmogelijk kon doen, en heb op hem in proberen te praten. Maar zijn besluit stond vast."
De laatste dag
Op 11 februari 2013, om halftwaalf 's ochtends, deelde de toenmalige paus zijn besluit mee aan de kardinalen, in het Latijn. Goed een kwartier later werd dat wereldnieuws. Op 28 februari vertrok Benedictus met een helikopter uit het Vaticaan, naar het pauselijke buitenverblijf in Castelgandolfo, waar hij een tijdlang bleef wonen.
Die laatste dag was erg emotioneel, vertelt Gänswein daarover. "De paus zelf bleef er ongelooflijk rustig bij", zegt hij. "Maar ik was degene die het pauselijke appartement in het Vaticaan afsloot. Ik heb de lichten uitgedaan en de deur achter ons dicht gedaan. Ik zag de aartspriester van de Sint-Pietersbasiliek huilen, en toen brak bij mij een soort tsunami los. Ik kon mij niet meer bedwingen, ik heb tranen met tuiten gehuild."
