Nieuwe verplichtingen voor sociale huurders vanaf 1 januari: "Eindeloze reeks aan drempels om kwetsbare mensen in het vizier te nemen"

Wie op een wachtlijst staat voor een sociale woning weet dat geduld een schone deugd is. In 2021 stonden er 182.000 Vlamingen op zo een wachtlijst. Er is weinig beterschap in zicht. Om het probleem van de ellenlange wachtlijsten voor de sociale huurmarkt het hoofd te bieden heeft Vlaams minister van Wonen een plan klaargestoomd dat op 1 januari 2023 in werking treedt. Woonhaven Antwerpen heeft alvast het initiatief genomen om de 19.000 Antwerpse sociale huurders een brief te sturen waarin de nieuwe maatregelen netjes worden opgelijst. 

Vanaf 1 januari 2023 ben je als sociale huurder verplicht om jezelf in te schrijven als werkzoekende bij de VDAB. Ook wordt de taalkennisvereiste van het Nederlands verhoogd van niveau A1 naar niveau A2. "Sociaal huren is een verhaal van rechten, maar ook van plichten. De verstrengingen en nieuwe verplichtingen die we opleggen moeten bijdragen tot een verdere emancipatie van de sociale huurder door een goede job en betere kennis van de Nederlandse taal", aldus minister Diependaele. 

Bij niet-naleving van de nieuwe verplichtingen kan er een administratieve boete toegekend worden aan de sociale huurder. Die boete kan oplopen tot 5.000 euro per inbreuk.

"Een retorische show", vindt sociaal werker Pascal Debruyne (Odisee). "Het recht op wonen koppelen aan het integratievraagstuk is problematisch. Een recht moet altijd een recht blijven. Als je integratiebeleid voert, moet je integratiebeleid voeren, maar je mag dat niet vermengen met een grondrecht zoals wonen." Volgens Debruyne is het nieuwe sociale huurdecreet niet meer dan "een eindeloze reeks aan drempels om kwetsbare mensen in het vizier te nemen, vooral nieuwkomers". 

De verplichting tot inschrijving als werkzoekende, de taalkennisvereiste, maar ook het principe van lokale binding - waarbij je pas recht krijgt op een sociale woning eens je tien jaar ingezetene bent in een gemeente en er vijf jaar ononderbroken woont - grijpen Debruyne naar de keel. "Dat is knettergek. Rechten voorwaardelijker maken door ze aan andere zaken te koppelen, drempels inbouwen, lokale binding en verdachtmaking van sociale huurders. Is dat het sociale huurbeleid van de Vlaamse regering?"

"Het nieuwe sociale woonbeleid is gericht op uitsluiting van "de slechte armen" om "de goede armen" van een sociale woning te voorzien", vindt Debruyne. De nieuwe maatregelen worden volgens hem dan ook een maat voor niets. Het aantal sociale huurders die nog geen A2-taalniveau beheersen zijn verwaarloosbaar, aldus Debruyne, "want alle nieuwkomers die in België aankomen zijn al verplicht om een inburgeringscursus te volgen". 

Ook de verplichte inschrijving als werkzoekende zal heel wat praktische problemen met zich meebrengen. "Doet de VDAB eigenlijk wel aan arbeidsmarktbegeleiding? De basis van deze dienstverlening staat op losse schroeven. Niemand is ertegen om mensen in te schrijven als werkzoekende. Maar als dat enkel voor "de show" is, waar gaat het dan nog over?"

Danielle Vernimmen, woordvoerder van het Vlaamse netwerk van sociale huurders VIVAS en ervaringsdeskundige sociaal huren, is sceptisch over de nieuwe maatregelen. "Totaal stigmatiserend. De sociaal huurder wordt opnieuw in de grond geboord. Dit is een pure verdeel-en-heerstactiek. Er worden geen sociale woningen bijgebouwd, maar de sociale huurders worden wel gestigmatiseerd." Vernimmen is trots op haar situatie. "Ik ben een fiere sociale huurder, maar ik had nooit gestaan waar ik nu had gestaan zonder de kansen die ik heb gekregen. Mijn zoon heeft kunnen studeren en werkt vandaag aan de universiteit, allemaal omdat ik goed terechtgekomen ben en een sociale woning heb gekregen. Maar iedere Vlaming en Belg verdient dezelfde kans als ik."

Ervaringsdeskundige Marie-Louise De Croock krijgt ondersteuning van Netwerk Samen Tegen Armoede en heeft zelf ook een sociale woning. Ze denkt dat de nieuwe maatregelen voor sociale huurders "helemaal niets gaan oplossen". Integendeel, "Er gaat net veel meer miserie van komen. Mensen die nooit gewerkt hebben, weten gewoon niet hoe eraan te beginnen. Zij dreigen dakloos te worden of gaan veel meer moeten betalen om in een privé-woning te kunnen wonen", verklaart De Croock. "En die boetes? Dat is schandalig."

Volgens minister van Wonen Matthias Diependaele zijn de maatregelen noodzakelijk. "We werken op een tweesporenbeleid. We blijven sociale woningen bijbouwen om een zo groot mogelijk aanbod te voorzien. Tegelijkertijd moet een sterkere controle zorgen voor doorstroom in de wachtlijsten voor sociale woningen. Taalkennis en werk dragen ertoe bij dat de sociale huurder sterker in de schoenen staat."

Dat de verhoogde taalvereiste voor het Nederlands een maatregel voor niets zou zijn is volgens Diependaele niet correct. "Het niveau van de sneltesten Nederlands die nu nog in gebruik zijn, ligt veel lager, er zijn heel wat mensen die door de mazen van het net glippen. Een kennis van het Nederlands koppelen aan een sociale woning is een springplank naar meer werk." Er zouden ook meer dan voldoende kansen zijn voor sociaal huurders die het Nederlands niet machtig zijn om zich in te schrijven voor een taalcursus. "De toestroming zal niet zo groot zijn, want we mikken daarvoor enkel op de nieuwe sociale huurders. We gaan ervan uit dat de taalcursussen in orde komen."

Ook de idee dat de inschrijvingen als werkzoekende bij de VDAB een symbolische maatregel zijn, ontkent de minister. "We hebben intensief contact gehad met de VDAB. De medewerkers hebben gegarandeerd dat de VDAB er klaar voor is", stelt Diependaele. "We hebben vertrouwen in de aanpak van de VDAB." 

Volgens Diependaele is het ook helemaal niet de bedoeling om mensen uit de sociale woning te zetten, "dat zou pas streng zijn. Het ergste wat de huurders kan overkomen, is een boete betalen. Bij nieuwe huurders is inschrijving bij VDAB en taalvereiste gekoppeld aan het verkrijgen van een sociale woning."