Oekraïens-orthodoxe christenen mogen voortaan zelf kiezen wanneer ze Kerstmis vieren. Dat zegt Vader Barnabas, rector van de orthodoxe kerk in Gent. "De nieuwe Oekraïense orthodoxie richt zich meer naar het westen. Door de oorlog krijgt die kerk meer aanhang".
Gregoriaans of Juliaans? Orthodoxe christenen in Oekraïne mogen zelf kiezen wanneer ze Kerstmis vieren
Timon Ramboer
Gepubliceerd:
Oekraïens-orthodoxe christenen mogen voortaan helemaal zelf beslissen wanneer ze kerstmis vieren. Dat zegt Vader Barnabas, rector van de orthodoxe kerk in Gent, in "De ochtend" op Radio 1.
"Oorspronkelijk werd het orthodoxe Kerstmis altijd op 25 december gevierd, maar voor sommigen is het vandaag nog maar 12 december", duidt Barnabas. Een gevolg van de oude Juliaanse kalender die dertien dagen achterloopt op de - westerse - Gregoriaanse kalender. "Het is zoals bij de Oktoberrevolutie in Rusland, die eigenlijk ook in november plaatsvond."
Vanaf de jaren twintig van de 20e eeuw vond er een kentering plaats en "schakelden" sommige patriarchaten van de orthodoxe kerk "over naar" de Gregoriaanse kalender. "Vanaf dan vieren orthodoxe kerken van Griekenland, Bulgarije, Roemenië en anderen Kerstmis op 25 december, volgens onze westerse traditie."
Bij de onafhankelijkheid van Oekraïne ontstond een Oekraïense nationale orthodoxe kerk. Die werd eerst niet erkend, het was een politiek gegeven
Vader Barnabas, rector van de orthodoxe kerk in Gent
Blik op het Westen?
De orthodoxe Kerstmis is een meer traditionele invulling van het westerse kerstfeest, aldus Vader Barnabas. "Vroeger leek het westerse kerstfeest meer op het orthodoxe. De adventvasten start zeven weken voor de kerstperiode. Daarna is het twaalf dagen feest, van 25 december tot 6 januari. Dat was vroeger ook zo in het Westen. De orthodoxe kerk viert Kerstmis grondiger dan in het Westen."
De Oekraïens-orthodoxe kerk kiest er nu voor om zowel het Juliaanse als het Gregoriaanse kerstfeest toe te laten, de Oekraïens-orthodoxe christenen mogen voortaan zelf beslissen op welke datum ze feestvieren. "Bij de onafhankelijkheid van Oekraïne scheurden sommige Oekraïense nationalisten zich af en vormden eigen orthodoxe kerken. Die werden eerst niet erkend, het was een politiek gegeven", zegt Vader Barnabas.
"Vanaf 2009 vond er een hereniging plaats met de rest van de orthodoxie, enkel het Russische patriarchaat verwierp de erkenning." Dat heeft vooral te maken met het feit dat de "nieuwe" Oekraïens-orthodoxe kerk zich meer naar het Westen ging richten en tegelijk zelfstandig werd verklaard door het hoofd van de orthodoxie in Istanbul, "die ook eerder op het Westen gericht is."
Door de oorlog wint de Oekraïense stroming van de orthodoxe kerk aan belang en populariteit. Ze kijken met vreemde ogen naar het patriarchaat in Rusland
Vader Barnabas, diaken van de orthodoxe kerk in Gentbrugge
Het geloof en de oorlog
De oorlog in Oekraïne zet de verhoudingen binnen de orthodoxe kerkelijke gemeenschap op scherp. "Door de oorlog wint de Oekraïense stroming van de orthodoxe kerk aan belang en populariteit", denkt Vader Barnabas. "Ze kijken met vreemde ogen naar het patriarchaat in Rusland." De beslissing om ook het westers kerstfeest toe te laten als feestdag kadert binnen die evolutie.
De orthodoxe kerk speelt dan ook een belangrijke rol binnen de Russisch-Oekraïense oorlog. Eind november viel de Oekraïense geheime dienst SBOe binnen in 350 orthodoxe kerken onder leiding van het patriarchaat van Moskou, daaropvolgend besloot president Volodimir Zelenski om alle orthodoxe kerken die banden onderhouden met de Russische orthodoxie te verbieden.
Ook Rusland maakt handig gebruik van geloof als hefboom in de oorlog. Zo wordt Poetin vaak afgeschilderd als beschermengel van de Russische natie en nemen televisiezenders van de Russisch-orthodoxe kerk, zoals de zender SPAS, het Oekraïense volk in het vizier. Zo moet het beeld opgehangen worden dat Rusland een "heilige oorlog" tegen het Oekraïense volk en het goddeloze Westen voert.
