Europa beleeft het meest verwoestende seizoen van vogelgriep in haar geschiedenis. Voor het eerst slaat het vogelgriepvirus niet meer in golven toe, maar blijft het voortdurend aanwezig. En dat stelt de sector van pluimveehouders voor grote problemen, want vaccins zijn niet zo eenvoudig toe te passen.
Europa beleeft ernstigste seizoen van vogelgriep ooit: niet langer in golven, maar altijd aanwezig
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Vijftig miljoen geslachte vogels en 37 landen die getroffen werden: dat is de tol van de uitbraak van de vogelgriep die het voorbije jaar over Europa rolde. Het oude continent slaagde er niet in de uitbraak onder controle te krijgen, ook niet tijdens de zomer. Daardoor was er het voorbije jaar voor het eerst geen sprake van verschillende besmettingsgolven, maar bleef het virus doorlopend aanwezig.
En het gaat om een ernstig virus, tenminste voor pluimvee, legt professor Gunther Antonissen uit. Hij doet onderzoek naar pluimveegezondheid aan de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Gent. "De ziekte veroorzaakt heel veel sterfte, tot wel 100 procent van alle besmette dieren."
Ergste uitbraak van vogelgriep ooit in Europa: "Zo goed als alle besmette vogels sterven"
Zelfs in dierentuinen
Ook in België was het virus het voorbije jaar doorlopend aanwezig, als is de situatie bij ons iets minder ernstig dan in onze buurlanden Nederland, Groot-Brittannië en Frankrijk. "Nederland heeft net iets meer water dan België, en wilde watervogels zijn de belangrijkste vector van het virus. Zij kunnen het dragen en overbrengen. Dat heeft te maken met de trek: de besmettingshaarden in Europa liggen meestal op de trekroutes van de vogels. Dat is altijd zo geweest."
"Maar tegenwoordig zijn ook vogels die niet trekken gevoelig voor het virus. Er zijn een aantal veranderingen gebeurd in het influenzavirus." Net zoals het menselijke griepvirus muteert dat snel. "Vroeger had het een laagpathogene vorm bij de watervogels, en gaf het enkel heel lichte ademhalingsproblemen. Maar nadien is het overgesprongen op pluimvee en werd het een hoogpathogene vorm die heel veel sterfte veroorzaakt, tot wel 100 procent van alle besmette dieren. Toch zien we dat het virus zelfs in die hoogpathogene vorm aanwezig blijft in watervogels en kan overspringen naar pluimvee. Industrieel pluimvee, maar ook van particulieren en zelfs dierentuinen."
Daardoor blijft het virus nu het hele jaar door aanwezig. "We kunnen aan de Europese cijfers zien dat het virus niet weg is geweest bij wilde vogels. Het probleem blijft."
Een volledige stal dood
Als een vogel besmet raakt, is de kans heel groot dat die sterft. "De vorm die momenteel circuleert, veroorzaakt zeer ernstige ademhalingssymptomen, eventueel zenuwsymptomen, hoesten en niezen. Maar het belangrijkste symptoom is sterfte."
"Bij kippen zien we ook een legstop. Dan zien we dat op een pluimveebedrijf waar 80 of 90 procent van de dieren leggen, een normale productie, plots geen enkele kip nog een ei legt. En je kan ook een blauwverkleuring zien van de kam, de poten of de kinlellen."
"Dat zijn de symptomen. Maar vaak zien we dat het heel snel gaat en dat een volledige stal op enkele uren of dagen dood kan zijn."
Vaccineren dan maar?
Wat doe je tegen zo'n verwoestend virus? "Vroeger werd er altijd preventief geslacht. Dat is ook de maatregel die we momenteel nog toepassen bij een uitbraak. Maar we zitten met een veranderend virus. We gaan van een situatie waarin het een epidemie was, en een korte tijd van het jaar aanwezig, naar een endemische situatie. Je moet dus ook een andere aanpak hanteren."
"De Wereldorganisatie voor Diergezondheid (OIE) heeft daarom besloten om vaccinatie te bekijken als alternatieve piste. Maar het is geen eenvoudig virus om tegen te vaccineren. We kennen allemaal het griepvirus, dat is ook een influenzavirus. Dat vaccin moet je jaarlijks aanvragen."
Om de mens hoeven we ons minder zorgen te maken. Het virus zal in normale omstandigheden niet zomaar overslaan
"We vaccineren al voor heel veel ziekten bij pluimvee, maar het vogelgriepvirus verandert heel snel. Dan moet je ook de vaccins aanpassen."
En dan is er nog een praktisch probleem: dat van de wereldhandel. "Op dit moment zijn er handelsbeperkingen als je vaccineert als land. Je wordt dan als land of regio positief beschouwd. Dat komt doordat het niet eenvoudig is om het onderscheid te maken tussen geïnfecteerde en gevaccineerde dieren. Dan kan je als land je pluimveeproductie niet meer gaan exporteren. Daarom vaccineren we momenteel ook niet in België."
Momenteel zijn er wel een aantal onderzoeksprojecten lopende in Frankrijk en Nederland naar nieuwere types van het vaccin.
Hoe gevaarlijk is het voor de mens?
De mens hoeft zich minder zorgen te maken. "Het virus gaat in normale omstandigheden niet zomaar overslaan op de mens. Het kan wel degelijk, maar het gaat dan vooral om mensen die heel intensief contact hebben met pluimvee, denk aan pluimveehouders of dierenartsen. Voor het een epidemie kan worden, zijn er nog een aantal mutaties nodig in het virus, meestal in combinatie met een persoon die al een griepvirus heeft."
