Crisis in asielopvang verre van opgelost: "Staatssecretaris herhaalt dat ze inspanningen levert, maar op het terrein zien we dat niet"

Hoeveel asielzoekers zijn vandaag nog dakloos en hoeveel opvangplaatsen zijn voor hen beschikbaar? Het lijken eenvoudige vragen, maar wie op zoek gaat naar antwoorden komt terecht in een labyrint van bevoegde overheden en organisaties op het terrein. 

Allemaal hebben ze hun cijfers, die elkaar trouwens soms ook tegenspreken. Iedereen geeft aan alles in het werk te stellen om met oplossingen te komen, maar in realiteit blijven honderden asielzoekers in de kou staan.

Ons asielopvangsysteem staat onder grote druk. Dat heeft te maken met de stijging van het aantal asielaanvragen de voorbije maanden, maar ook met de afgebouwde opvangcapaciteit die blijkbaar niet snel genoeg kan worden opgeschaald. 

Vooral in Brussel is het probleem zichtbaar omdat asielzoekers zich daar moeten aanmelden bij de Dienst Vreemdelingenzaken. Nadat ze zich hebben aangemeld begint de lijdensweg voor velen, want Fedasil kampt met een acuut tekort aan opvangplaatsen. 

Het gevolg: veel asielzoekers komen letterlijk op straat te staan. "In Brussel zijn er eigenlijk vier soorten daklozen", horen we bij Vluchtelingenwerk Vlaanderen: de "gewone" daklozen, mensen zonder papieren, vluchtelingen uit Oekraïne die nog geen opvang hebben gevonden en asielzoekers. Die laatste groep bestaat uit mensen die een asielaanvraag hebben ingediend en eigenlijk moeten worden opgevangen door het Federaal Agentschap voor de Opvang van Asielzoekers (Fedasil).

Hoeveel opvangplaatsen heeft Fedasil eigenlijk? Volgens het kabinet van staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor (CD&V) zijn dat er momenteel 33.000, en deze maand komen er nog eens 500 nieuwe plaatsen bij. Daarnaast zijn er tegen eind deze week 350 plaatsen in de humanitaire noodopvangplaatsen in Jabbeke en in Glons (tegen eind februari moeten dat 1.316 plaatsen worden).

Voor bijkomende opvangcapaciteit heeft Fedasil een overeenkomst gesloten met het Brussels Gewest, dat daarvoor ook wordt vergoed. Volgens Asiel en Migratie gaat het om 950 plaatsen in de daklozenopvang, plus 150 extra plaatsen deze maand en nog eens 250 in januari. Samen zijn dat 1.350 plaatsen.

Bij het kabinet van Brussels minister-president Rudi Vervoort (PS) klinkt dat enigszins anders. Daar heeft men het over een overeenkomst met Fedasil voor 1.200 plaatsen voor asielzoekers, waarvan er nu 600 beschikbaar zijn. Daar moeten nog eens 600 extra plaatsen bij komen (300 nu al "voorzien" en nog eens 300 erbij in januari). Die extra 600 plaatsen zijn maar voor de periode tot juni 2023. 

Bij Samusocial, de organisatie die instaat voor noodhulp in het Brussels Gewest, horen we dat er vorige nacht 1.017 mensen zijn opgevangen in de noodopvang voor daklozen (onder wie ook vluchtelingen uit Oekraïne) en dat er 644 asielzoekers zijn opgevangen voor rekening van Fedasil. Asielzoekers die op straat slapen, krijgen hulp van een zogenoemd mobiel team van Samusocial en kunnen eventueel voor enkele nachten terecht in de gewone nachtopvang van Samusocial, als daar tenminste plaats is. Dergelijke nachtopvang betekent geen bed, bad en brood, zoals de federale overheid die nochtans moet bieden.

Daarnaast heeft het Burgerplatform voor Steun aan Vluchtelingen ook enkele opvanginitiatieven: in Schaarbeek worden 350 daklozen opgevangen (onder wie 40 procent asielzoekers), in Brussel 85 vrouwelijke daklozen (30 procent asielzoekers) en in Molenbeek nog eens 240 daklozen (onder wie 50 procent asielzoekers). 220 burgers vangen thuis een asielzoeker op, een initiatief dat voortspruit uit een eerder initiatief van het Burgerplatform om zogenoemde transmigranten op te vangen.

35.705 of 34.555 opvangplaatsen voor asielzoekers: dat is heel wat, maar het blijkt onvoldoende. Dat is vooral zichtbaar in Brussel, waar nog altijd veel asielzoekers in nood zijn. Hoeveel dat er zijn, is niet helemaal duidelijk, want ze staan niet of onvoldoende op de radar van de autoriteiten. Ook verschillende hulporganisaties op het terrein - Artsen zonder Grenzen, Vluchtelingenwerk Vlaanderen, Dokters van de Wereld - hebben geen accuraat zicht op de omvang van de opvangcrisis.

Mehdi Kassou van het Burgerplatform voor Steun aan Vluchtelingen denkt dat er minstens 2.700 asielzoekers dakloos zijn. "Tegen eind dit jaar verwacht ik 4.000 mensen zonder dak boven hun hoofd, en eind maart kunnen het er zelfs 7.000 zijn als er niets gebeurt", zegt hij.

"Een totaaloverzicht hebben we niet", zegt Tine Claus van Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Zij baseert zich op de wachtlijst van Fedasil, waarop nu zo'n 2.700 mensen staan. "Wij stellen vast dat de staatssecretaris blijft herhalen dat ze inspanningen levert, maar op het terrein zien we er geen."

2.000 dakloze asielzoekers: dat is zichtbaar in het straatbeeld. Maar tegelijk ook niet, want hoeveel er zich in de verschillende kraakpanden in de stad bevinden, weten we gewoon niet. Het meest zichtbaar zijn de mensen in tentjes in de buurt van het Klein Kasteeltje (een 50-tal) en in de buurt van de Dienst Vreemdelingenzaken, aan de Pachecolaan (enkele tientallen). In Schaarbeek is er een kraakpand in een voormalig kantoorgebouw waar naar schatting 800 asielzoekers een onderkomen hebben gevonden in erg precaire omstandigheden.

Bij Artsen zonder Grenzen horen we ook dat er kraakpanden zijn in Vorst, Molenbeek en Jette. Daar zouden telkens 20 à 100 mensen verblijven, van wie ongeveer de helft asielzoekers.

"We weten ook dat er moeilijke situaties zijn in onder meer Brugge, Gent, Sint-Niklaas en Antwerpen", zegt Tine Claus. "In Gent zijn er nu een 250-tal dakloze asielzoekers. De druk op steden stijgt omdat de federale overheid niet doet wat ze hoort te doen."