2022 wordt het warmste jaar sinds het begin van de metingen in Ukkel, toch wat de gemiddelde maximumtemperatuur betreft. Dat meldt het KMI in zijn jaarrapport voor het weer in Ukkel. Algemeen genomen wordt 2022 wellicht het op één na warmste jaar, nipt na 2020. Voorts waren er de historische droogteperiodes in maart enerzijds en juli/augustus anderzijds. En nooit viel een zomerdag zo laat als dit jaar, maar het was dan ook een jaar met weersextremen in tijden waarin de klimaatverandering zich doorzette.
Nooit piekten de dagtemperaturen hoger in België: 2022 op één na warmste jaar
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
2022 was gemiddeld heel warm...
De gemiddelde maximumtemperatuur voor dit jaar zal, rekening houdend met prognoses voor de komende tien dagen, uitkomen op 16,2 graden Celsius. Dat is het hoogste cijfer sinds het begin van de waarnemingen in 1892. In die zin kan je 2022 het warmste jaar ooit noemen sinds het begin van de metingen. Bijna elke maand lag de waarde hoger dan het gemiddelde van de voorbije 30 jaar.
Millimeterspurt met 2020
Als we kijken naar de algemene gemiddelde waarde, de normale referentie om over "het warmste jaar ooit" te spreken, dan wordt 2022 net geen recordjaar. Wellicht, want het wordt nog spannend met het jaar 2020. "Momenteel zitten we aan 12,10 graden voor 2022. Het record van het jaar 2020 staat op 12,17 graden Celsius", zegt Pascal Mormal, meteoroloog van de dienst klimatologie aan het KMI in Ukkel. De komende dagen wordt het nog uitzonderlijk zacht, maar na het weekend zou het weer wat frisser worden, zodat 2022 wellicht in het zicht van de meet zal stranden.
Op onderstaande grafiek van het KMI is te zien in welke mate de gemiddelde temperatuur per dag telkens (al dan niet) afweek van het gemiddelde van de voorbije 30 jaar (periode 1991-2020). Er zijn veel meer rode balkjes (met bovengemiddelde waarden) te zien zijn dan blauwe staafjes (waarden onder het langjarig gemiddelde), wat het warme 2022 in de verf zet.
De top-5 van warmste jaren sinds het begin van de waarnemingen in 1833 ziet er als volgt uit: 2020, 2022, 2014, 2018, 2011. De tien warmste jaren ooit gemeten in Ukkel vallen allemaal na 2005, een duidelijk teken van de klimaatopwarming.
Een bijzondere augustus
De voorbije zomer was er één hittegolf, die acht dagen duurde (van 19 tot en met 26 augustus) met een gemiddelde maximumtemperatuur van 30,2 graden. Anderzijds klom het kwik op 19 juli naar 38,1 graden in Ukkel. Het werd daarmee de op één na heetste dag ooit gemeten, na de 39,7 graden op 25 juli 2019. En er was nog meer aan de hand. In augustus lag de maximumtemperatuur elke dag hoger dan 20 graden Celsius. Dat was nog nooit gebeurd sinds het begin van de metingen in 1892.
De maximumtemperatuur in augustus bleef nooit onder de 20 graden, wat nog nooit gebeurd was sinds 1892
Klimaatdienst KMI
En de anderhalve graad?
Hoe staat het met de klimaatopwarming in België? En hoe verhoudt die zich met de wereldwijde klimaatopwarming? Het VN-klimaatpanel IPCC gebruikt 1850-1899 als ijkpunt om de wereldwijde opwarming uit te drukken, en om de anderhalve graad aan af te toetsen - volgens het klimaatakkoord van Parijs moeten we de wereldwijde opwarming beperkt houden tot ruim onder de 2 graden, en liefst op anderhalve graad. Het voorbije jaar zal wereldwijd weer tot de warmste jaren ooit behoren. Momenteel zitten we klimatologisch gezien aan 1,1 tot 1,2 graden extra. Volgens de trendlijn specifiek voor Ukkel zitten we evenwel al aan 2,7 graden extra. Dat komt omdat het land sneller opwarmt, en omdat de zee een bufferende werking heeft. Als we niet de trendlijn volgen, maar enkel de gemiddelde temperatuurwaarde van dit jaar bekijken, ligt het zelfs nog wat hoger. Momenteel zouden we, met wat op tafel ligt na de vorige klimaatconferentie, naar 2,5 graden extra wereldwijd gaan, wat in België zou resulteren in 4 à 5 graden extra.
... heel droog
Tijdens de afgelopen zomer doemden opnieuw vergelijkingen op met de kurkdroge zomer van 1976. Bruingebrande gazons, beken en waterlopen die een bijzonder laag peil bereikten. Zelfs de scheepvaart op de grote waterlopen kwam in de problemen. Op het Albertkanaal werd een systeem uitgewerkt om minder water te verliezen bij sluiscomplexen.
De zomerse droogte begon in juli en zette zich door in augustus. Samen genomen werd er een record gevestigd. "Als we juli en augustus samentellen, gaat het om de droogste zomervakantie sinds het begin van de waarnemingen", weet Pascal Mormal. Maar eigenlijk begon het al in maart. Toen viel er in Ukkel amper 2,2 millimeter regen, wat nooit eerder was gebeurd sinds 1833. Ook april en mei bleven relatief droog. Enkel juni sprong eruit en kon de watertekorten toen tijdelijk weer wat aanvullen.
Onderstaande grafiek van het KMI toont hoe droog de maanden maart tot mei verliepen, nog vóór de kurkdroge zomer. De kaart brengt de afwijking van het gemiddelde in beeld: hoe donkerder bruin de kleur, hoe minder regen dan normaal.
Juli en augustus samen waren de droogste sinds het begin van de waarnemingen
Pascal Mormal, meteoroloog KMI
Alles samengeteld, zouden we moeten uitkomen op het op één na droogste jaar sinds 1990. Met een verwacht neerslagtotaal van om en bij 660 millimeter voor heel 2022 was enkel 2018 droger de voorbije 30 jaar. Ook het aantal neerslagdagen bleef erg laag. Daar zullen ook de kletsnatte dagen van deze week niets meer aan veranderen.
Afgelopen zomer hadden we overigens ook te kampen met een groot neerslagtekort (de hoeveelheid neerslag verminderd met de verdamping). Het grondwaterpeil zakte opnieuw naar heel lage waarden, maar er kwamen uiteindelijk geen maatregelen om ons huishoudelijk verbruik te beperken, omdat de waterconsumptie blijkbaar nog binnen de perken bleef. De Droogtecommissie waarschuwde wel, maar moest uiteindelijk geen strenge maatregelen nemen. Overigens bracht 2022 al de vijfde droge zomer op zes jaar, na 2017, 2018, 2019 en 2020. Het is iets wat specialisten steeds meer zorgen baart, want in de toekomst worden nog meer weersextremen verwacht door de klimaatverandering die zich doorzet.
Het was al de vijfde droge zomer in zes jaar, en dat begint specialisten steeds meer zorgen te baren
... en heel lang heel zacht
Dat het een jaar met bijzondere kronkels was, blijkt ook uit het feit dat de laatste zomerdag van het jaar nooit zo laat viel als nu. Op zaterdag 29 oktober klom het kwik nog naar 25,4 graden Celsius - een dagtemperatuur van meer dan 25 graden maakt van een dag officieel een zomerdag.
"Het 'record' werd daarmee verbroken met ongeveer twee weken, wat enorm is", onderstreept Mormal. De vorige "laatste zomerdag van het jaar" viel midden oktober 2017. Heel oktober verliep bijzonder zacht. De gemiddelde maximumtemperatuur lag bijna 4 graden boven het langjarige gemiddelde van de voorbije 30 jaar.
We beleven nu gemiddeld de helft meer zomerdagen dan onze ouders
Bredere cijfers tonen opnieuw aan hoe de klimaatverandering speelt: "De voorbije 30 jaar hebben we gemiddeld ongeveer 30 zomerdagen per jaar gehad. De periode daarvoor, van 1961 tot 1990, waren dat er ongeveer 20", schetst Mormal. Of hoe op 30 jaar tijd, op één generatie, het aantal zomerdagen in België met de helft is toegenomen.
Omdat zomerdagen door de klimaatopwarming steeds vroeger vallen en ook later op het jaar voorkomen, wordt de tijdspanne tussen de eerste en laatste zomerdag steeds groter. Dat zien we duidelijk in onderstaande grafiek van het KMI. De "accordeon" wordt steeds breder naar de rechterkant, naarmate de tijdlijn oploopt. Hoe langer de verticale lijnen, hoe groter de tijdspanne.
