De verloren geschiedenis van Villa Magda in Zonhoven, het epicentrum van WO II met Kerstmis 1944

Langs de oude steenweg die van de gemeente Houthalen komt, precies waar een bord de bebouwde kom van Zonhoven aangeeft, ligt een ruim honderd jaar oude villa. Tussen het groen pronkt de woning als in haar prille jaren. Het gebouw ademt verleden uit, maar niets doet wereldgeschiedenis vermoeden. 

Dit is nochtans Villa Magda, de plek waar cruciale beslissingen werden genomen die het verloop van de Tweede Wereldoorlog bepaalden, waar Dwight "Ike" Eisenhower, de latere Amerikaanse president over de vloer kwam, waar de legendarische Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery gedurende 88 dagen de geallieerde troepen naar de overwinning loodste. 

Montgomery was opperbevelhebber van de Britse troepen toen hij in Zonhoven aankwam. Militair was hij een ijzervreter. Hij was bezeten door tactiek en technische krijgsaspecten. Zijn militaire successen hadden hem een grote populariteit en autoriteit bezorgd waardoor hij zware en meedogenloze trainingsprogramma's kon opleggen. 

Hij stond bekend om zijn ellenlange monologen waarbij hij streng en betweterig was. Als zoon van een Anglicaanse predikant bleef Montgomery consequent religieus en geheelonthouder. Binnen de militaire hiërarchie was hij uitzonderlijk competitief en kon hij vaak tactloos en beledigend zijn. Wetenschappers hebben hem veel later op basis van getuigenissen beschreven als lijdend aan een milde vorm van het syndroom van Asperger.

Op 12 november 1944 kwam de toen 57-jarige Montgomery aan in Zonhoven. Hij bracht zijn hoofdkwartier vanuit Eindhoven over. In Nederland was Operation Market Garden op een mislukking uitgedraaid. Om de geallieerde opmars te versnellen had een gecombineerd lucht- en grondoffensief de Duitse Siegfriedlinie via Nederland moeten omzeilen, maar het gewaagde plan van de anders voorzichtige Montgomery liep vast. 

De geallieerde troepen zochten een nieuwe weg langs het zuiden en zo kwamen de Antwerpse Kempen en de provincie Limburg opnieuw voor maanden in de oorlogsarena te liggen. Terwijl Zonhoven al in de maand september de eerste geallieerde soldaten had begroet en van het oorlogsgeraas dacht verlost te zijn. Want Zonhoven was een dorp dat nog meer dan andere zijn deel had gehad van de oorlog. In deze Limburgse gemeenschap had de zon weinig geschenen door deportaties, collaboratie, verzet, afrekeningen, razzia's, honger en rantsoenering. 

Sinds september 1944 was Zonhoven bevrijd. Haar strategisch centrale ligging was geknipt om van daaruit de doorsteek van de geallieerden naar Duitsland te leiden. Net buiten de dorpskom lag het riante landhuis van Jules Peeters, huisarts in Zonhoven. Het huis was destijds voltooid gelijk met de geboorte van dochter Madeleine, koosnaam Magda. 

Zijn vrouw overleed in het kraambed. Peeters was op dat moment vader van acht kinderen en weduwnaar. Ondanks zijn status als dokter was hij een populair en volks figuur in Zonhoven. Tijdens de bezetting eisten een Duitse officier en zijn manschappen een deel van de ruime villa op. In 1944 dropen de ongenode gasten af. Peeters heeft het niet meer meegemaakt. Hij overleed een jaar eerder. 

De charmante en volledig bemeubelde Villa Magda werd na het verdwijnen van de Duitsers door de Britten op enkele dagen getransformeerd in een zwaar bewapende vesting. Een volledige bewakingseenheid vergezelde permanent het opperbevel. Vensters werden afgedicht, voor de oprit kwam een bareel met soldaten en in de tuin werd plaats gemaakt voor de mobiele plannings- en overlegkwartieren. In de wijde omtrek stonden tanks en afweergeschut. 

Zonhoven was in enkele dagen een militaire vesting geworden met honderden Britse en Amerikaanse soldaten die inkwartierden in school- en kloostergebouwen. Het patronaatsgebouw kreeg inderhaast een bestemming als Anglicaanse kerk. De BBC kwam er zelfs haar kerstconcert opnemen dat in het Verenigd Koninkrijk op kerstdag werd uitgezonden, samen met een toespraak van Montgomery. Verder was het een komen en gaan van militaire gezanten, boodschappers en journalisten. Ook de veldmaarschalk toonde zich weleens in het dorpscentrum, op weg naar de kerk of tijdens het inspecteren van zijn troepen.

Zonhoven en Villa Magda maakten enkele cruciale momenten uit de geallieerde bevrijdingsoperatie mee. Op 16 december kreeg Montgomery het bericht dat de Duitsers een verrassend tegenoffensief in de Belgische Ardennen begonnen waren. Enkele dagen later verwierf de Britse veldmaarschalk het volledige commando over het 1e en 9e Amerikaanse leger voor het noordelijk front. De Amerikaanse generaal Eisenhower gaf het bevel tijdelijk over aan de Brit omdat hij goed lag bij Churchill, omdat hij het dichtst bij het front zat en daar indruk had gemaakt. 

Op kerstdag was generaal Omar Bradley de gast van Montgomery in Villa Magda. Later zou Bradley in zijn dagboek beschrijven hoe onheus hij in Zonhoven werd ontvangen door Montgomery, hoe hij op eigen houtje zijn weg moest vinden naar het dorp en ter plaatse noch eten noch drinken kreeg aangeboden. Ook Eisenhower was enkele keren in Zonhoven te gast geweest en had in Villa Magda lange man-tot-man-gesprekken gehad.

De spanningen tussen Britten en Amerikanen verbeterden niet na de persconferentie die Montgomery op 7 januari 1945 in de zaal van het patronaat van Zonhoven organiseerde. De veldmaarschalk had 200 journalisten laten komen om te horen hoe succesvol het Duitse offensief in de Ardennen was afgeslagen. 

Montgomery zwaaide lof toe aan de Amerikaanse soldaten in het veld, maar liet vooral uitschijnen dat de op handen zijnde overwinning te danken was aan zijn eigen scherpzinnigheid. Ditmaal was de Amerikaanse wrevel zo groot dat Churchill in het Britse parlement zich gedwongen voelde de Amerikaanse bijdrage extra in de verf te zetten. 

Op 7 februari, na een verblijf van 88 dagen verlieten Montgomery en zijn entourage Zonhoven en trokken naar Geldrop in Nederland. Hij verbleef tijdens de oorlog op 27 plaatsen, maar nergens zo lang als in de Limburgse gemeente. Na Zonhoven slaagden Montgomery en de geallieerde troepen erin door te stoten naar de Rijn. Op 4 mei ondertekende hij op de Lüneburger Heide het verdrag van de Duitse capitulatie.

De geharde krijgsman Montgomery had ook een wat zonderlinge zachte kant. In Villa Magda had hij een bokaal met goudvissen en enkele kooivogels. Genegenheid kwam vooral van twee honden, de cockerspaniël Rommel en de foxterriër Hitler. Montgomery had de namen van zijn grootste vijanden aan zijn knuffelhonden gegeven. 

Helaas overleefde Rommel Zonhoven niet. Hij werd op de Houthalense Steenweg gegrepen door een Brits legervoertuig en overleed. Rommel kreeg een graf in de tuin van Villa Magda. Van het graf is vandaag geen spoor meer. Maar het gebouw en de omliggende tuin langs de Houthalenseweg hebben nog niets van de uitstraling verloren. Villa Magda, of Villa Monty zoals vele Zonhovenaars het ook graag horen, is nu een advocatenkantoor.