Geldautomaten verdwijnen, waarom maakt dat ons zo emotioneel? "Mensen voelen zich in de steek gelaten"

Cash geld uit de muur halen, het bestaat eigenlijk nog niet zo gek lang. De eerste geldautomaat kwam er in 1967, in London. Een jaar later was ons land aan de beurt. De primeur was weggelegd voor de Anspachlaan, in het hartje van Brussel.

In de jaren die volgden kreeg zowat elke stad of gemeente een geldautomaat. Al duurde het op sommige plekken wel heel erg lang. In het dorpje Vollezele, in het Pajottenland, kwam er bijvoorbeeld pas één in 2009. De komst van die geldautomaat was toen een prachtig verhaal voor het magazine "Man bijt hond". 

55 jaar na de geboorte van de geldautomaat, is het "verval" nu alweer ingezet. In 2015 bereikten we een hoogtepunt: toen waren er 8.750 geldautomaten in ons land. In 2019 was dat aantal al gezakt naar 7.460, eind vorig jaar zaten we op 5.441 en dit jaar eindigen we op 4.000. 

Veel Belgen zien die teloorgang van de geldautomaat met lede ogen aan. "Het is toch belangrijk dat je nog ergens je eigen geld gewoon kan afhalen", zegt een inwoner van Zaffelare in Oost-Vlaanderen, waar de laatste geldautomaat in het dorp verdwijnt. "De banken hebben winst gemaakt met onze spaarcenten, en nu laten ze ons in de kou staan", vindt een andere inwoner.

"Je ziet dat de oudere generatie, die de financiële crisis van 2008 heel bewust heeft meegemaakt, denkt: ik betaal wel voor mijn bank, en nu gaat de dienstverlening erop achteruit", zegt professor consumentengedrag aan de Universiteit Antwerpen Barbara Briers. 

Veel mensen hebben het gevoel dat hen iets afgepakt wordt, dat ze een voordeel moeten opgeven, en mensen geven niet graag dingen op, weet Briers. "Afkeer van verlies is bij ons ingebakken en dat speelt hier zeker." 

Uit een onderzoek van de Europese Centrale Bank blijkt ook dat Belgen het meest van alle Europeanen klagen over de moeilijke toegankelijkheid van cash geld. "Mensen hebben graag cash geld, want het is iets heel concreets. Je kan makkelijk bijhouden wat je uitgeeft", legt Briers uit. 

"Als je betaalt, doet dat meer pijn met cash dan met een snelle elektronische betaling. Je geeft het en het verdwijnt, dat heb je niet met elektronisch bankieren. Nochtans kan je ook zeggen dat een financiële app je in staat stelt om je financiën beter bij te houden."

Het gaat volgens Briers dan ook vaak om het principe, om onze vrijheid. "Enerzijds willen we wel elektronisch bankieren als wij dat willen, maar anderzijds zijn we misschien blij dat het zwart geld niet helemaal verdwijnt", zegt Briers. We willen de keuze.

Toch heeft het verdwijnen van fysieke geldautomaten voor heel wat mensen ook nog veel ernstigere gevolgen. "Zeker voor kortgeschoolden, mensen in armoede en voor mensen die tegenslag in het leven gekend hebben en al niet zo veel vertrouwen in de maatschappij meer hebben, leidt de digitalisering tot het verdwijnen van de nabijheid van persoonlijke contacten, van persoonlijke dienstverlening, van plekken waar ze terecht kunnen", weet socioloog aan de Universiteit Antwerpen Stijn Oosterlynck.

"Dat leidt ertoe dat mensen zich in de steek gelaten voelen, verloren voelen. Ze hebben het gevoel dat ze niet meer gehoord worden. Dat voedt polarisatie in die wijken. Het leidt ertoe dat mensen de frustraties die ze hebben op elkaar gaan projecteren. Het maakt samenleven in die wijken een beetje moeilijker." 

Professor Briers beaamt dat, vooral omdat het niet alleen om geldautomaten gaat. "Digitalisering vinden we in alle sectoren: als je naar een postkantoor gaat, als je een treinticket bestelt, een busticket, alles is gedigitaliseerd en moet automatisch gaan."

"Zolang dat vlot verloopt, is dat geweldig en winnen we heel veel tijd, maar als er iets misgaat, of je hebt een speciale vraag, dan ben je overgeleverd aan een lang proces. Dan moet je bellen naar een helpdesk, met vijf keuzemenu's en lange wachtrijen. Je weet niet of je vraag diezelfde dag nog opgelost gaat worden, en je mist het persoonlijk contact. Je wil dat er echt iemand naar je luistert, je wil klantgerichtheid, maar die verdwijnt stilaan."

Als er zo veel tegenstand is, waarom gaan banken dan toch door met de afbouw van het aantal geldautomaten? Simpel: geld. "Het is veel goedkoper", aldus Briers. Geld transporteren en beveiligen kost geld. 

"Corona heeft dat proces zeker versneld. Door corona mochten we geen persoonlijk contact hebben en de banken hebben gezien dat het eigenlijk wel kan en daarom bouwen ze dat stelselmatig af."