Nancy Pelosi geeft de hamer door: 5 memorabele momenten uit haar carrière als speaker in het Huis van Afgevaardigden

Hoewel haar vader parlementslid en burgemeester van Baltimore was, wees lange tijd weinig erop dat Nancy Pelosi (82) zelf ooit geschiedenis zou schrijven in de Amerikaanse politiek. Nadat ze in het huwelijk was gestapt met Paul Pelosi, was ze jarenlang huismoeder. Nancy en Paul kregen 5 kinderen in 6 jaar tijd. Midden jaren 70 zette ze haar eerste politieke stappen, in 1987 raakte ze voor het eerst verkozen in het Congres.

Het grote gloriemoment kwam begin 2007, toen ze speaker (voorzitter) werd in het Huis van Afgevaardigden. De eerste vrouw ooit en tot nog toe de enige vrouw. Na de president en de vicepresident is de speaker de belangrijkste post in de Amerikaanse politiek."Two heartbeats away from the presidency", wordt wel eens gezegd. Intussen is Pelosi niet alleen de eerste vrouw op die post, ze is ook de oudste speaker in de Amerikaanse geschiedenis.

Ex-president George W. Bush begon zijn State of the Union in 2007 als volgt: "Vanavond heb ik het enorme privilege en de onmiskenbare eer om als eerste president de State of the Union te beginnen met deze woorden: Mevrouw de speaker." Pelosi diende uiteindelijk als speaker onder vier presidenten: George W. Bush, Barack Obama, Donald Trump en Joe Biden.

Twee keer zat ze het Huis twee opeenvolgende termijnen voor: van 2007 tot 2011 (herverkozen in 2009) en van 2019 tot 2023 (herverkozen in 2021). Maar ze was ook twintig jaar lang de leider van haar Democratische fractie, afwisselend in de meerderheid en oppositie. Pelosi geeft nu de hamer door als speaker en stopt ook als fractieleider. Ze blijft wel als backbencher in het Huis zitten, waar ze intussen al 35 jaar actief is.

In het Amerikaanse politieke systeem heeft de meerderheidspartij in het Huis een vrijwel onbeperkte controle op het wetgevende proces. De speaker en de commissievoorzitters bepalen over welke wetteksten gestemd zal worden.

Nancy Pelosi speelde als speaker dan ook een grote rol in het uitvoeren (of dwarsbomen) van de agenda van de presidenten onder wie ze diende. Dat ze in 2010 Obamacare door het Congres loodste, wordt als een van haar belangrijkste verwezenlijkingen beschouwd. Door die hervorming van de ziekteverzekering (officieel de Affordable Care Act) door president Obama hebben tientallen miljoenen Amerikanen nu een ziekteverzekering.

Obama mag dan wel de geschiedenis ingaan als de president die de wet invoerde, hij heeft dat grotendeels te danken aan Nancy Pelosi, die hemel en aarde bewoog om de wet door het Congres te krijgen. Ze belde tientallen Congresleden persoonlijk op om hen te overtuigen om voor de wet te stemmen.

"We gaan door de poort. Als de poort dicht is, kruipen we over het hek. Als het hek te hoog is, springen we erover met een polsstok. En als dat niet lukt, gebruiken we een parachute. Maar we zullen de hervorming van de ziekteverzekering goedkeuren", verwoordde ze destijds haar vastberadenheid. Ze vond het een recht van alle burgers om zo'n verzekering te hebben, "en geen privilege".

Pelosi gebruikte op de dag van de goedkeuring van de wet overigens een symbolische hamer. Ze kreeg die van het Democratisch Congreslid John Dingell. Hij gebruikte de hamer in 1965 al bij de goedkeuring van Medicare (ziekteverzekering voor ouderen) en hield die daarna voor zichzelf. Dingell (overleden in 2019) is nog altijd het langst zittende Congreslid in de Amerikaanse politieke geschiedenis. 

Ook tijdens haar laatste termijn als speaker was Pelosi belangrijk voor de zittende president. Ondanks de nipte meerderheid van de Democraten heeft Pelosi er mee voor gezorgd dat een groot deel van Bidens wetgeving door het Congres is geraakt.

Volgens sommige Amerikaanse analisten was Pelosi de meest effectieve speaker in de moderne tijd en een van de machtigste vrouwen ooit in de Amerikaanse politiek.

Pelosi is gebeten door politiek en het politieke spel van meerderheid tegen oppositie. Ze is in dat opzicht ook niet vies van een beetje theater. Een van de meest omstreden momenten uit haar carrière dateert van 4 februari 2020. Luttele seconden nadat president Trump de laatste woorden van zijn derde State of the Union had uitgesproken, verscheurde Pelosi voor het oog van alle camera's haar kopij van de toespraak.

Pelosi kreeg bakken kritiek over zich heen. Ze werd ervan beschuldigd geen respect te hebben voor de Amerikaans president. Pelosi verdedigde zich achteraf door te stellen dat de speech een "manifest vol onwaarheden" was. In de documentaire "Pelosi in the house" die een van haar dochters over haar maakte en in ons land op Streamz te zien was, vraagt haar dochter vlak na de feiten waarom ze dat gedaan heeft. "Omdat het een hele hoop leugens waren", antwoordde ze kort en stellig.

Hoewel de verscheurde speech er met kop en schouders bovenuit steekt, was Pelosi niet aan haar proefstuk toe. Een jaar eerder was Pelosi's afkeer van Donald Trump al te zien tijdens zijn vorige State of the Union. Toen Trump zich naar haar omkeerde, applaudisseerde ze op een nogal sarcastische wijze, met de armen opvallend ver vooruit. Op haar gezicht een zelfgenoegzaam lachje.

De beelden gingen in een mum van tijd viraal onder de hashtag #PelosiClap. Memes en GIF's (korte filmpjes) van het applaus overspoelden sociale media, meestal bedoeld om minachting over iets of iemand uit te drukken.

Het prestige van de job als speaker is onder meer te zien aan het ruime kantoor waarin zij of hij mag werken, met een eigen balkon dat uitzicht biedt op het Washington Monument. Het was net dat kantoor dat overhoop gehaald werd door aanhangers van Donald Trump tijdens de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021. De aanhangers van Trump wilden toen verhinderen dat de uitslag van de presidentsverkiezingen van 2020, gewonnen door Joe Biden, definitief bekrachtigd zou worden. Een historisch moment. Een dieptepunt in de Amerikaanse politieke geschiedenis.

Hoewel de betogers, opgehitst door president Trump, het ook gemunt hadden op vicepresident Mike Pence, bleek Nancy Pelosi toch hun belangrijkste doelwit te zijn. "Waar is Nancy?" en "Breng haar naar hier", waren kreten die tijdens de bestorming door de gangen van het Capitool galmden. (Diezelfde vraag,"Where is Nancy?", werd overigens ook gesteld door de man die in oktober Pelosi's huis in San Francisco binnendrong en haar man Paul in het ziekenhuis sloeg. Nancy Pelosi was toen het echte doelwit.)

Pelosi moest zichzelf op die 6e januari net als andere Congresleden in veiligheid brengen. Pelosi kregen de bestormers uiteindelijk niet te zien, maar sommigen van hen slaagden er dus wel in haar kantoor in te palmen en overhoop te halen. Een van hen ging ook ostentatief achter haar bureau zitten, de voeten op haar desk.

Op beelden die onlangs verspreid werden, is te zien hoe Pelosi samen met anderen vanuit een schuiloord in het Capitool ministers en gouverneurs opbelt. In een gesprek met de gouverneur van Virginia vraagt ze om steun van de veiligheidsdiensten. "Het is verschrikkelijk. En allemaal doordat ze worden opgehitst door de president van de Verenigde Staten", klinkt het.

Een van haar laatste gloriemomenten als speaker beleefde Pelosi in augustus vorig jaar. Voor haar dan toch. De Chinese president Xi Jinping was er op zijn zachtst gezegd minder door gediend. Begin augustus 2022 maakte Pelosi een rondreis door Zuidoost-Azië, met op de agenda een bezoek aan Singapore, Maleisië, Zuid-Korea en Japan. Volgens de geruchtenmolen zou ze ook Taiwan bezoeken, maar dat land stond niet op de officiële agenda.

Bewust, want de geruchten alleen al joegen de Chinese regering de gordijnen in. China beschouwt het eiland als een deel van China en een bezoek van een hoge Amerikaanse functionaris als een belediging en "inmenging in binnenlandse aangelegenheden". Zelfs de Amerikaanse president Biden raadde Pelosi af om naar Taiwan te reizen. Maar de leading lady van de Amerikaanse politiek legde het advies naast zich neer en streek toch neer in Taipei. Ze was daarmee het belangrijkste Congreslid dat Taiwan bezocht in 25 jaar.

Pelosi wilde met haar bezoek het belang van de democratie benadrukken, als tegenbeeld van autocratieën zoals China. "Ons bezoek aan Taiwan is een eerbetoon aan het niet-aflatende engagement van de Verenigde Staten om de levendige democratie van Taiwan te steunen", schreef ze destijds op Twitter. China was er niet mee gediend. Als reactie op het omstreden bezoek voerde China een aantal sancties in en hield het Chinese leger dagenlang grootschalige militaire oefeningen rond Taiwan.

Pelosi's demarche kwam nochtans niet geheel onverwacht. Al heel haar politieke carrière is ze kritisch geweest tegenover China. Zo bezocht ze verschillende keren de dalai lama, de spirituele leider van de Tibetanen die al meer dan 60 jaar in ballingschap in India woont. Ze nodigde ook dissidenten uit Hongkong uit en in een ver verleden daagde ze het Chinese regime uit door een spandoek te ontvouwen op het Tiananmenplein in Peking.