Moet Donald Trump voor de rechter verschijnen? En kan hij nog presidentskandidaat zijn? VS-correspondent Björn Soenens beantwoordt 5 vragen

Na een maandenlang onderzoek heeft de onderzoekscommissie van het Huis van Afgevaardigden, onderdeel van het Amerikaanse Congres, haar eindrapport klaar. Gisteren was er een laatste publiekelijke zitting van de commissie. Die heeft in haar conclusie de strafrechtelijke vervolging van voormalig president Trump aanbevolen.

Op het volledige rapport is het nog wachten tot woensdag. De onderzoekscommissie heeft wel al een samenvatting (van 154 pagina's) openbaar gemaakt. In het rapport staan verschillende beschuldigingen aan het adres van Trump. "Die beschuldigingen zijn niet min", zegt Amerikacorrespondent Björn Soenens. 

"Samenzwering tegen de staat, samenzwering met het oog om valse informatie te verspreiden, het belemmeren van een beëdiging in het Congres, toen op die zesde januari. En het deelnemen of aanzetten tot insurrection of opstand. Dat zijn misdaden waarvoor je in de 18e of 19e eeuw werd beschuldigd van hoogverraad. Daar kon je toen voor worden opgehangen."

De vraag is nu wat het ministerie van Justitie zal doen. "De onderzoekscommissie heeft geen strafrechtelijke macht", vertelt Soenens. "Het ministerie heeft wel niet gewacht om zelf een onderzoek op te starten. Ze zullen gebruikmaken van de informatie uit het rapport. Ze hebben de afgelopen zes maanden alle hoorzittingen goed gevolgd en mijn vermoeden is dat er toch wel aanklachten zullen komen."

"Als ze dit laten passeren, wat kunnen toekomstige presidenten dan wel niet proberen om de macht te behouden?", meent Soenens.

Het is niet de eerste keer dat de kans bestaat dat Donald Trump voor een rechtbank moet verschijnen. Of dat nu wél zal gebeuren àls er effectief een aanklacht komt, is de hamvraag.

"De vraag is of hij nu de dans zal kunnen ontspringen. Het ministerie van Justitie wordt geleid door voormalig rechter en Justitieminister Merrick Garland. Die man gaat niet over één nacht ijs", weet Soenens. "Hij wordt soms verweten traag te zijn, maar hij wil vooral juridisch correct werken. Hij wil het juiste bewijsmateriaal verzamelen en handelen op basis van dossiers. Garland wil tastbare bewijzen die door procureurs in de rechtbank kunnen worden getoond", aldus Soenens. "Hij wil een zaak starten, maar wel alleen maar met zo'n sterk bewijsmateriaal dat een aanklacht bijna automatisch eindigt met een veroordeling."

Donald Trump heeft onlangs nog vanuit zijn woonst Mar-a-Lago in de staat Florida bekendgemaakt dat hij opnieuw presidentskandidaat is voor de Republikeinse partij. Een bekendmaking die vanuit zijn achterban met groot enthousiasme is onthaald. Zijn campagne komt momenteel ook niet in het gedrang volgens Soenens. "Ook al wordt hij aangeklaagd, toch kan hij kandidaat zijn. Er is zelfs een historisch precedent. In 1920 was Eugene V. Debs presidentskandidaat vanuit zijn cel in Atlanta. Debs kreeg uiteindelijk bijna 1 miljoen stemmen. Het hangt af van de kiezer op wie ze stemmen."

"Je ziet meer en meer dat mensen binnen de Republikeinse partij beginnen af te haken", stelt Soenens vast. "Mensen die hem lange tijd hebben gesteund, voelen dat hij zijn momentum kwijt is. Hij krijgt ook geen nieuwe grote donoren achter zich." Ook binnen het Republikeinse establishment, zeg maar de belangrijkste Republikeinse partijleden, is Trump niet de populairste figuur.

Toch kan Trump volgens Soenens nog steunen op een zeer trouw kiezerspubliek. "Hij kan nog altijd de nominatie binnenhalen, want hij heeft 30 tot 40 procent trouwe kiezers, de "forever Trumpers", die wat hij ook zegt of doet achter hem zullen staan.