De Nederlandse premier Mark Rutte zal straks om 15 uur wellicht excuses uitspreken voor de actieve slavernij waar het Nederlandse rijk aan meewerkte. Herstelbetalingen komen er niet, maar door de actie hoopt Nederland in het reine te komen met zijn slavernijverleden. Maar wat een plechtig en betekenisvol moment had moeten worden over het eigen controversieel verleden is nu zelf een bron van controverse.
Nederland zal straks wellicht zijn excuses uitspreken over zijn slavernijverleden, maar niemand lijkt daarover tevreden
Jeroen Reygaert
Gepubliceerd:
Nederland zal wellicht op verschillende plaatsen excuses uitspreken voor het slavernijverleden.
Er komt veel kritiek op zowel de inhoud als de timing.
Een minderheid van de Nederlanders steunt de excuses.
De Nederlandse koloniale geschiedenis is moeilijk te vergelijken met die van ons: ze is veel ouder, veel uitgebreider en van een andere aard. Daarnaast is Nederland ook al langer bezig met excuses. Terwijl ons land dit jaar voor het eerst bij monde van koning Filip spijtbetuigingen aan de Congolezen overbracht, heeft Nederland zich al eerder geëxcuseerd in Indonesië, voor het geweld tijdens de dekolonisatie van het Zuid-Aziatische land.
Vandaag komen daar wellicht excuses bij voor een van de donkerste bladzijden van de Nederlandse geschiedenis: de slavenhandel. Al in de zeventiende eeuw werpt de Republiek zich op de slavenmarkt, via het beruchte systeem van driehoekshandel: vanuit Nederland gaan wapens naar Afrika, die worden geruild tegen slaven. Die slaven worden de oceaan overgebracht en verkocht om te werken op bijvoorbeeld de suikerplantages. Daarna keren de Nederlandse schepen vanuit Zuid-Amerika terug naar Nederland met producten als suiker, koffie of tabak.
In totaal verhandelen de Nederlanders 600.000 Afrikaanse mannen, vrouwen en kinderen van de zestiende tot de negentiende eeuw, tot op 1 juni 1863 de slavernij in Nederland wordt afgeschaft.
8 keer sorry?
In de slipstream van de Black Lives Matter-beweging, beslist Nederland een paar jaar geleden om een werkgroep op te richten, die moet nadenken over hoe Nederland met dat verleden moet omgaan. Al bij het voorstellen van het regeerakkoord wordt openlijk gesproken over excuses. Dan is al duidelijk dat er geen herstelbetalingen zullen volgen.
Uiteindelijk wordt beslist dat vandaag, 19 december, Nederland wellicht zijn excuses zal aanbieden. Daarvoor zouden 7 leden van het kabinet naar de plaatsen reizen waar de feiten zich afgespeeld hebben: Suriname, Aruba, Bonaire, Curaçoa, Sint-Eustasius, Saba en Sint-Maarten. Ze zouden daar hun excuses overmaken, terwijl premier Mark Rutte in Nederland hetzelfde zou doen. 8 keer sorry dus, en een zak geld van 200 miljoen euro, die moet dienen voor projecten die de bewustwording van het slavernijverleden stimuleren en nog eens 27 miljoen voor een museum.
Maar niemand is tevreden
Toch lijkt het allesbehalve een harmonieus moment te worden. Op de aard, op de excuses én op de timing komt nu al veel kritiek. Dat de excuses er komen op 19 december en niet op 1 juli, wanneer het exact 160 jaar geleden zal zijn dat de slavernij afgeschaft werd, leidt tot veel ongenoegen. Maar de regering wil koste wat het kost de excuses zo snel mogelijk aanbieden. Voor het geval de regering zou vallen en er een andere regering zou komen die geen excuses wil aanbieden, zo wordt gefluisterd. Tot vorige week probeerden belangengroepen de beslissing nog te veranderen, maar de regering hield voet bij stuk. "Nederland komt ons hier vertellen hoe en wanneer: het lijkt alsof de kolonisatie terug is", klinkt het in de Caraïben.
Ook veel kritiek kwam er op de beslissing om minister Franc Weerwind naar Suriname te sturen om de excuses over te brengen. Weerwind is zelf van Surinaamse origine "en zou dus excuses moeten ontvangen", aldus tegenstanders van de beslissing. Het liep zo uit de hand dat vicepremier Sigrid Kaag (D66, de linksliberalen) naar Suriname reisde om de plooien glad te strijken.
Maar nog de meeste kritiek kwam er in Nederland zelf op een aantal eisen van actiegroepen, zoals Kick Out Zwarte Piet, het Nationaal instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis en ook de premier van Aruba. Zij willen onder meer miljarden euro's voor de nabestaanden, die ze vrij kunnen besteden, een algemeen verbod op Zwarte Piet in de publieke ruimte en het gebruik van het woord "neger" strafbaar maken. Dat woord wordt als zeer kwetsend en discriminerend ervaren door zwarten. De regering gaat daar voorlopig niet op in, al is het maar omdat de laatste twee eisen juridisch onmogelijk afdwingbaar lijken. Maar het is koren op de molen van uiterst-rechtse politici als Geert Wilders.
Uit peilingen blijkt ook dat een meerderheid van de Nederlandse bevolking tegen excuses is, hoewel het aantal voorstanders wel toeneemt. Het lijken dus de excuses te gaan worden die niemand wil of goed vindt, maar er wellicht wel gaan komen.
