Sinds de controversiële afkoopwet in 2011 is ingevoerd, kregen 1.530 mensen en rechtspersonen de kans hun vervolging af te kopen. Ze betaalden 1,085 miljard euro aan de staat om een veroordeling te ontlopen. Dat gebeurde vooral in fraudezaken. Dat blijkt uit een onderzoek van De Tijd, Knack en Le Soir. Opvallend is dat het vaak geheime deals bleven: 9 op de 10 schikkingen werden nooit publiek gemaakt.
Meer dan 1.500 Belgen kochten in alle discretie een vervolging af, goed voor 1 miljard euro
Lina El Bakkali
Gepubliceerd:
Sinds de invoering van de afkoopwet in 2011 hebben 1.530 verdachten hun strafvervolging afgekocht. Dat is goed voor een totaalbedrag van 1,085 miljard euro. Dat blijkt uit een onderzoek van De Tijd, Knack en Le Soir.
Wat is de afkoopwet?
Sinds 1984 kan je onder bepaalde voorwaarden een geldsom betalen als je een strafbaar feit hebt gepleegd, zoals bijvoorbeeld winkeldiefstal of rijden onder invloed van alcohol. Dat heet een minnelijke schikking, waarvan er jaarlijks duizenden zijn in ons land. Daardoor kun je een lange, dure en moeilijke procedure via de rechtbank vermijden.
Sinds 2011 kan dat ook voor grote dossiers, wanneer er bijvoorbeeld sprake is van fraude of corruptie, waarin een gerechtelijk onderzoek is geopend onder leiding van een onderzoeksrechter. Dat is dan een verruimde minnelijke schikking, of de zogenaamde afkoopwet.
Zowel mensen als bedrijven en andere rechtspersonen kunnen hun vervolging afkopen. "Als je de som betaalt, beken je geen schuld, maar wel een fout", legt De Tijd-journalist Lars Bové uit. "Zo behoud je een blanco strafblad."
Fiscale fraude
Hoewel schikkingen voor allerlei misdrijven mogelijk zijn, blijken die meestal te gebeuren in belastingfraudezaken, waaraan de fiscus al 407,5 miljoen euro verdiende. "En dat gaat soms over heel bekende personen zoals Tom Boonen of Peter Goossens", zegt Bové. "Of bekende bedrijven als Société Générale, Douwe Egberts of Fortis Insurance."
Hoe vaak wordt de afkoopwet gebruikt? En wat gebeurt er met het geld?
"Meerdere verdachten die al mochten schikken, haalden daar meteen voordeel uit. Zo had je een miljardair die een aanslepende witwaszaak afkocht, en zijn blanco strafblad meteen gebruikte om weer schermvennootschappen in belastingparadijzen te laten oprichten. Er was bijvoorbeeld ook een beursgenoteerd bedrijf dat een affaire van voorkennis had afgekocht. Beleggers reageerden zo enthousiast dat de beurswaarde 19 miljoen euro omhoog spurtte."
"Het is voor de verdachten dus een interessante uitweg, maar we moeten ook toegeven dat zo'n verruimde minnelijke schikking ook voor de overheid een gemakkelijke uitkomst is. Grote, complexe strafzaken slepen soms jaren aan. Onze justitie kan dat eigenlijk niet aan. Daarnaast verdient de overheid er geld aan. Maar zo'n twintigtal miljoen van het betaalde geld is naar beklaagden, zoals slachtoffers van oplichting, gegaan."
Geen transparantie
Maar die deals zijn allesbehalve transparant voor de buitenwereld. Liefst negen op de tien of 1.385 verruimde minnelijke schikkingen bleven geheim. Ze zijn nooit publiek bekendgemaakt door het gerecht en verschenen niet in de pers. "Soms werd er wel al gecommuniceerd over bepaalde onderzoeken", zegt Bové. "Maar dan hoor je daar abrupt niets meer van. Dan kun je ervan uitgaan dat er geschikt is."
Het gebrek aan transparantie is een probleem in ons land
Lars Bové, journalist De Tijd
Nog vaker was het onbekend welk bedrag de verdachten betaalden om een blanco strafblad te behouden. "Dat gebrek aan transparantie is een probleem in ons land. In vergelijking met andere landen zijn wij daar veel discreter over. Vaak bevestigt het parket pas dat er een minnelijke schikking is geweest nadat de pers ernaar had gevraagd. Maar er wordt nooit gecommuniceerd over het bedrag."
Klassenjustitie?
"Wie geld heeft, kan zich alles veroorloven", klinkt de kritiek op de afkoopwet. Is er sprake van een klassenjustitie? "Gelukkig is er sinds 2018 een echte controle door een rechter die moet aftoetsen of die schikking proportioneel is", zegt Bové. "Maar zelfs de procureur-generaal van Brussel zegt dat meer transparantie nodig is om de maatschappelijke draagkracht van het systeem te vergroten."
