Eerste winterprik doet energieprijzen opnieuw stijgen: gaan we dat merken aan onze factuur? En hoe zit het met de bevoorrading?

De temperaturen duiken in bijna het hele land onder nul, en dus stijgt de vraag naar gas en elektriciteit. Dat is ook te zien aan de prijzen: de afgelopen dagen gingen de gas- en elektriciteitsprijzen opnieuw de lucht in. Vooral de prijs van elektriciteit stijgt opmerkelijk harder. 

De manier waarop elektriciteitsprijzen stijgen of dalen, is vrij complex. Kort samengevat is de huidige stijging enerzijds te wijten aan een verhoogde vraag. Mensen hebben het koud en verbruiken meer. Anderzijds is het elektriciteitsaanbod duurder. "De vraag naar elektriciteit is zo sterk toegenomen dat we tijdens piekmomenten inefficiënte en dus dure centrales moeten gebruiken", legt Joannes Laveyne, onderzoeker bij het Electrical Energy Lab van de UGent, uit.

Goedkopere alternatieven om die hogere vraag op te vangen, zijn volgens Laveyne dan weer weggevallen. Zo is er geen wind voor windenergie, zijn er nog steeds problemen met de Franse kerncentrales, en ligt de kernreactor Tihange 1 nog steeds stil. Begin december moest de reactor onverwachts een noodstop maken. "Die is goed voor een tiende van wat we nodig hebben, ongeveer 1 gigawatt", duidt Marie-Laure Vanwanseele, woordvoerder bij netbeheerder Elia. 

De Franse kerncentrales kampen al sinds het begin van dit jaar met problemen, waardoor er heel wat reactoren stilliggen. Daardoor moet Frankrijk elektriciteit van andere landen invoeren, waaronder België. 

Dat hangt van je contract af. Met een variabel contract zal je een prijsstijging zien bij de volgende prijswijziging of indexatie. Bij sommige consumenten is die elke maand, bij anderen om de drie maanden. Hoe die prijswijziging precies berekend wordt, is bij elk individueel contract anders. Om die na te gaan, raadpleeg je best je energieleverancier. 

De prijzen zijn het hoogst tijdens de ochtend- en piekuren. "Hoe meer elektriciteit we tegelijk verbruiken tijdens die uren, hoe hoger de gemiddelde prijs zal zijn", vertelt Bram Claeys, energieadviseur bij het Regulatory Assistance Project. "Het is dus zeker een goed idee om huishoudtoestellen zoveel mogelijk tijdens de middag of 's nachts te gebruiken."

"De prijsstijgingen voor elektriciteit die we vandaag en morgen zullen zien, zullen momentopnames zijn die daarom nog niet zullen resulteren in hogere voorschotten. Het signaal van schaarste jaagt de prijzen de hoogte in", zegt bevoegd minister Tinne Van der Straeten (Groen). Het zou zelfs kunnen dat de prijzen voor elektriciteit verdrievoudigen. "Dat kan absoluut zo zijn, een gevolg van de grote problemen die er zijn in het Franse nucleaire park."

"Er is zeker geen reden tot paniek. Er is voldoende bevoorradingszekerheid op vlak van elektriciteit", klinkt het bij netbeheerder Elia. Laveyne en Claeys beamen dat. Ook Van der Straeten maakt zich sterk dat er geen probleem is met de Belgische bevoorradingszekerheid.

Volgens Elia exporteert ons land zelfs elektriciteit naar Frankrijk. "De zon is daarvoor de belangrijkste reden (op de middag goed voor 1.7 GW), maar daar kunnen we tijdens de avondpiek niet meer op rekenen", zegt de woordvoerder. Voor die avondpieken zal ons land wel elektriciteit moeten invoeren, verwacht Elia. "Het gaat om een beperkte hoeveelheid import en op zich is dat geen uitzonderlijke situatie."

Volgens onderzoekster aan de UGent Moniek de Jong hoeven we ook voor een tekort aan gas voorlopig niet te vrezen. "We halen wel gas uit de reserves, maar dat is nog geen probleem voor de bevoorrading. De koude temperaturen gaan ook niet lang aanhouden. Alleen als deze temperaturen aanhouden tot maart, kunnen we wel in de problemen komen."

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) bevestigde dat vandaag. Het waarschuwt wel voor een gastekort in de winter van 2023.