Sammy Mahdi, de voorzitter van CD&V, lanceerde deze week een voorstel dat bleef nazinderen. Hij wil de werkloosheiduitkeringen in de tijd beperken. Het debat tussen voor- en tegenstanders verliep hevig. Twee experten van de vakbond ACV willen met cijfers aantonen dat het voorstel van Mahdi het probleem niet oplost. Integendeel.
Een nieuwe zondag, een nieuw ballonnetje. Vorige zondag keerde CD&V – of toch minstens voorzitter Sammy Mahdi – het standpunt rond werkloosheidsuitkeringen om: werkzoekenden moeten ingaan op een finaal aanbod na 2,5 jaar of verliezen hun uitkering volledig. Daarmee gaat CD&V mee in het lopend opbod tussen Open VLD, N-VA, Vlaams Belang en Vooruit over meer en meer scherpe uitkeringssancties voor langdurig werkzoekenden of zieken.
Rechten, maar dus vooral plichten voor wie het durft werkloos te zijn. Het politieke debat rond werkloosheid is intussen vervallen tot een opgezwollen buik-vertoog waarin feiten en wetenschappelijke vaststellingen nog maar weinig ter zake doen.
Activeringscarrousel
Die feiten: het gaat in Vlaanderen om ongeveer 63.000 langdurig werkzoekenden die al langer dan 2 jaar werk zoeken. Dit is een derde van de totale groep van 182.000 Vlaamse werkzoekenden – het laagste aantal in 15 jaar trouwens.
Onder die langdurig werkzoekenden vooral veel oudere werknemers, mensen met een medische beperking en kortgeschoolden. Vaak reeds dolgedraaid door opeenvolgende ritjes op de activeringscarrousel, van het ene opleidingstraject in de andere werkervaringsstage. Want werkzoekenden die niet ingaan op een passend opleidingsaanbod of werkaanbod riskeren nu al sancties of uitsluiting.
De schuld voor de werkloosheid ligt bij de werkloze en de boete nog zal volgen.
Toch vonden ze nog geen werk. In het huidig politiek klimaat betekent dat de schuld daarvoor ook bij hen ligt, en de boete nog zal volgen. Dat ontslaat ineens ook politici van nadenken over hun eigen beleid, en levert in de opiniepeilingen mogelijk nog een percent of twee winst uit het “voor wat, hoort wat”-kiezerssegment.
Korten of afnemen van uitkeringen is alleszins eenvoudiger dan beleidsactie nemen voor bijvoorbeeld meer aangepast werk, of de werkgevers op hun verantwoordelijkheid aanspreken.
Sanctioneren werk niet
Wat al helemaal van geen tel blijkt, zijn de inzichten uit onderzoek. Het totaalplaatje aan onderzoek toont namelijk dat uitkeringssancties zoals het voorwaardelijk maken, het afnemen of het laten dalen over tijd van werkloosheidsuitkeringen niet werken als maatregel om de kansen op werk van werklozen te verhogen.
Zo evalueerden zeer recent zowel onze Rijksdienst voor Arbeidsvoorzieningen (RVA) als de internationale OECD de Belgische maatregel die in 2012 de werkloosheidsuitkeringen sterker deed dalen. Hun conclusie is dat deze maatregel niet heeft gezorgd voor meer werklozen aan het werk.
Logisch, want werkloosheid is een structureel probleem waar “individuele prikkels” voor werklozen weinig aan kunnen verhelpen. En zo duwen we ook werkzoekenden verder weg van de arbeidsmarkt en de nodige begeleiding – een effect dat we reeds zagen bij de beroepsinschakelingstijd voor jongeren.
Bijna één op vijf werklozen moet noodgedwongen medische ingrepen zoals tandzorg uitstellen vanwege de kosten.
Dat de RVA en OECD geen tewerkstellingseffect vinden van dalende werkloosheidsuitkeringen, zou eigenlijk helemaal niet mogen verbazen. In 2018 kropen 16 proffen welzijns- en arbeidseconomie in de pen , uit ergernis over de claims dat er wetenschappelijke steun zou zijn voor zulke maatregelen. Een recent grootschalig overzichtsonderzoek naar de effecten van uitkeringssancties algemeen, raadt beleidsmakers deze maatregelen af.
Dit omdat er te veel studies zijn die concluderen dat het niet helpt voor tewerkstellingsbeleid, zeker als men ook het vergroten van andere maatschappelijke problemen zoals armoede mee in rekening neemt.
Tandarts uitstellen
Want de invloed van dit soort uitkeringssancties op armoede, is wél iets waar beleidsmakers zeker van kunnen zijn. Ondertussen leeft al de helft van de Belgische werkzoekenden in armoede . Vergeet het riedeltje van de genereuze uitkeringen: bijna één op vijf werklozen moet reeds noodgedwongen medische ingrepen zoals tandzorg uitstellen vanwege de kosten.
Met hun schuld en boete vertoog slaan politici niet alleen wetenschappelijk de bal mis, ze ondergraven zo ook het draagvlak voor een correcte en effectieve sociale zekerheid. U weet wel, de sociale zekerheid die bij iedere crisis de meubelen moet redden.
Zelfs als hun ballonnetjes niet worden ingevoerd, leert Brits onderzoek dat gedurig spreken over uitkeringssancties niet de kiezer napraten is, maar de kiezer een achterdocht over het sociale zekerheidstelsel aanpraten. Waarop politici vervolgens electoraal kunnen op kapitaliseren. De menselijke tol, die is voor een ander.
Ander beleid?
Is er dan geen beter beleid mogelijk? Zeker wel. Langdurig werkzoekenden die verschillende bemiddelingsacties hebben doorlopen verdienen een aanbod aan waardig werk, aangepast aan hun situatie. Dat zal een veel opener beleid vragen binnen en buiten de sociale economie.
Toegegeven, het zal geen grote krantenkoppen en likes op sociale media opleveren na een zondagse passage bij een TV-programma. Maar het lost wel dingen op. En dat is toch wat we verwachten van onze verkozenen?
