De afgelopen 5 jaar is het aantal leefloonstudenten in Vlaanderen met meer dan de helft gestegen, tot ruim 8.500. Dat blijkt uit cijfers van de federale overheidsdienst Maatschappelijke Integratie en een bevraging bij de provinciehoofdsteden. De stijging komt er door verschillende crisissen en door het veranderend beleid in veel steden en gemeenten. "Door de financiële steun kan ik me voldoende focussen op mijn studie", zegt John*.
Nog nooit zoveel leefloonstudenten in Vlaanderen door crisis én ander beleid van OCMW's
Ward Schouppe
Gepubliceerd:
In Vlaanderen kregen 8.691 mensen een leefloon van het OCMW om te kunnen studeren in 2021. Het aantal lag nog nooit zo hoog. 5 jaar eerder waren het er nog 5.624. In Brugge en Hasselt is het aantal in dezelfde periode verdubbeld. Gent telt intussen het hoogste aantal leefloonstudenten van Vlaanderen, ruim 1.100 mensen. De tendens laat zich ook in alle andere steden en gemeenten voelen.
Wie zijn de leefloonstudenten?
Leefloonstudenten zijn mensen (+18) die van thuis uit geen steun meer krijgen om te studeren - vaak na een relatiebreuk - of die opgroeien in een gezin dat er niet voldoende middelen voor heeft. Over het algemeen gaat het over tieners of twintigers uit kwetsbare milieus. Ongeveer de helft van de leefloonstudenten werkt de middelbare school af of volgt volwassenenonderwijs, de andere helft volgt hogere studies. Het gros van de leefloonstudenten heeft de Belgische nationaliteit.
Een alleenstaande student kan ongeveer 1.100 euro leefloon per maand krijgen, dat bedrag loopt op als er ook een gezin ten laste is. Om die steun te krijgen moet wel aan enkele voorwaarden voldaan worden: de resultaten moeten goed zijn én er moet bijgeklust worden als het kan in combinatie met de studies. Als dat niet gebeurt, kan het OCMW het leefloon weigeren of intrekken. Een maatschappelijk werker volgt de afspraken op.
Waar komt die forse stijging vandaan?
Eén verklaring is de opeenvolging van crisissen. Eerst was er de vluchtelingencrisis, recent de coronapandemie. De impact op bepaalde gezinnen is er groot, jobs zijn (tijdelijk) verdwenen. Mensen die het al moeilijk hadden, zijn in de problemen gekomen. De recente energiecrisis laat zich nog niet voelen, al is dat waarschijnlijk een kwestie van tijd. “We verwachten eigenlijk dat het aantal leefloonstudenten nog verder zal stijgen”, klinkt het onder meer in Antwerpen. De voorlopige cijfers voor 2022 wijzen daar alleszins ook op.
Het leefloon is een manier om jongeren te laten studeren en zo uit de armoede te halen, met duidelijke afspraken
Gentse schepen Rudy Coddens (Vooruit)
Er is echter ook meer aan de hand: het beleid is veranderd. Twintig jaar geleden twijfelden lokale besturen nog vaak om studenten steun te geven. Nu gebruiken ze het leefloon als hefboom om jongeren een diploma te helpen behalen. Dat is onder meer zo in Hasselt. Daar heeft de stad recent een speciale onderwijsexpert aangesteld bij de sociale dienst. Ook in Gent is het een bewuste beleidskeuze. "Het is een manier om mensen écht uit de armoede te halen en ervoor te zorgen dat ze niet meer bij het OCMW moeten aankloppen", zegt schepen Rudy Coddens (Vooruit).
“We zien dat OCMW’s nog veel meer beseffen dat ze ook naar studenten een belangrijke opdracht hebben. Ze kiezen ervoor om studenten via een leefloon te ondersteunen. Het is een tijdelijke investering want door een diploma te halen, kunnen mensen op eigen benen staan. Die houding zien we ook terug in de cijfers en dat is een goede zaak”, zegt Nathalie Debast van Vereniging voor Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG). Ook studiediensten van hogescholen en universiteiten verwijzen studenten vaker door.
"Ik ben niet meer onbezorgd, het is soms heel zwaar"
Luna* verhuisde als tiener naar Gent om uit het drugsmilieu te ontsnappen. Ze studeert nu pedagogie aan de hogeschool. “Ik ben erg blij dat ik een inkomen heb om een diploma te behalen, maar er is veel druk. Je staat er van de ene dag op de andere alleen voor."
Luna en John delen hun ervaringen met het leefloon als student
John* verhuisde 7 jaar geleden naar België maar het boterde niet met zijn natuurlijke vader. Hij werd uit huis gezet. De twintiger woont intussen alleen in Gent en studeert fysica aan de universiteit. “Het leefloon betekent echt alles voor mij, zonder zou ik niet staan waar ik nu sta. Het is een zware studie en ik heb geen andere steun, ik klus wel bij maar heb toch voldoende tijd om nog te studeren. Dat zou zonder leefloon niet kunnen.”
Mas* uit Afghanistan is vluchteling en studeert voor tandartsassistente. “Ik heb een hoger diploma, maar dat is niet erkend in België. Ik moest opnieuw beginnen. Het is zwaar want je moet de taal leren, werken én studeren. Er zijn ook veel regels en beperkingen. Je moet allerlei documenten hebben. Dat is als nieuwkomer ingewikkeld, ik heb het alleen moeten uitzoeken.” Mas doet stage in het UZ Gent en studeert bijna af. “Ik kijk ernaar uit om te ontspannen en zonder stress te leven. Het is een enorme kans om te studeren met een leefloon, maar ook een opgave.”
"We zijn geen luie straatlopers"
Luna, John en Mas willen enkel anoniem getuigen. “Ik praat er met bijna niemand over, enkel de mensen die dicht bij me staan. Het is moeilijk om trots te zijn op mezelf”, legt John uit. “Als ik vergelijk met andere mensen dan sta ik nergens. Ik weet dat ik dat niet mag doen, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan”, getuigt Mas. “Er is nog een taboe. Ik heb het gevoel dat ik me moet verantwoorden. We zijn ook gewoon mensen die de kansen willen krijgen die iedereen krijgt”, zegt Luna. Ze vindt het belangrijk om haar verhaal te doen om zo de vooroordelen te ontkrachten. “We zijn geen luie straatlopers of profiteurs.”
*Luna, John en Mas zijn fictieve namen om de privacy van de getuigen te beschermen, om die reden zijn ook enkele details in de verhalen aangepast.
Regionaal nieuws uit West-Vlaanderen
Gepubliceerd:
