Film van de week - "Avatar: the way of water": vervolg op grootste kassucces aller tijden is slechtste zakendeal uit de geschiedenis (volgens regisseur James Cameron)

"Avatar" was destijds baanbrekend op het gebied van motion capture, een techniek waarbij bewegingen van acteurs worden geregistreerd en omgezet in hyperrealistische 3D-animaties. Daardoor zagen de Na’vi op de planeet Pandora er onwaarschijnlijk levensecht uit. Grensverleggende cinema was het. Maar toen James Cameron aan het vervolg begon te schrijven, werd al snel duidelijk dat hij geduld zou moeten oefenen. De regisseur, die gewend is om zijn fantasie de vrije loop te laten, had namelijk beslist dat het tweede avontuur van de franchise zou plaats vinden… onder water. Klein probleem: motion capture onder water? Dat was nooit eerder gedaan. Daar waren ze nog niet klaar voor.

Maar als James Cameron iets in zijn hoofd haalt, dan komt het er ooit eens van. En hij heeft nu eenmaal iets met water; als het even kan gaat hij kopje onder. In 1989 maakte hij al “The abyss”, over een duikteam dat diep in de oceaan een onderwatermonster ontdekt. Ook zijn succesfilm “Titanic” (1997) speelde zich af op en onder water. 

Op 26 maart 2012 liet Cameron zichzélf te water. In de “Deepsea Challenger”, een éénpersoonsduikboot, dook hij naar de bodem van de Marianentrog, met 10.911 meter het diepste punt op aarde. Hij was pas de derde persoon die daarin slaagde, en maakte een documentaire van zijn recordduik die werd uitgezonden op National Geographic. Ja, Camerons passie voor de oceaan zit… diep. Dat de Na’vi in het water zouden belanden, was alleen maar een kwestie van tijd.

Bij het schrijven van het vervolg op "Avatar" werd al snel duidelijk dat het niet bij één deel zou blijven. Cameron had stof genoeg om meerdere films te vullen. Er zouden  maar liefst 4 sequels komen, verspreid over meerdere jaren. Avatar 2 ("The way of water") komt morgen wereldwijd uit, Avatar 3 in december 2024, deel 4 is voor 2026 en deel 5 voor december 2028. 

De scenario's voor die sequels staan allemaal op papier. Meer zelfs: een groot deel ervan is al verfilmd. De opnames gingen vijf jaar geleden al van start, in 2017. Niet alleen deel 2 werd toen ingeblikt, maar ook deel 3 en zelfs al een deel van deel 4. Op die manier kon Cameron toch al wat besparen op de productiekosten. 

Voor de onderwater opnames werd in de Stone street studio’s in Nieuw-Zeeland een enorme tank gebouwd, gevuld met bijna 3,5 miljoen liter water. Voor de acteurs was het een hele uitdaging: emoties vertolken onder water, dat was voor de meesten helemaal nieuw. Bovendien droegen ze een wetsuit, voorzien van sensoren om hun bewegingen te registreren. En een helm, met daaraan een arm met een GoPro camera, die op hun gezicht gericht was. Adem inhouden en acteren maar: makkelijker gezegd dan gedaan. 

Alle acteurs volgden een duikersopleiding, maar de ene voelde zich beter in het water dan de andere. Voor Zoe Zaldana bijvoorbeeld, die net als in Avatar 2 Neytiri speelt en schrik heeft van water, was het een helse opdracht. Maar Kate Winslet (Rona) vond het allemaal geweldig. Zij kon haar adem het langste inhouden van allemaal: zeven en een halve minuut. Winslet had trouwens twintig jaar eerder al eens een tijdje in het water doorgebracht voor James Cameron: toen ze zich als Rose moest vastklampen aan een plankje in “Titanic.”

“Titanic” (1997) was gedurende een hele tijd de grootste box office hit aller tijden, totdat James Cameron in 2009 met “Avatar” zijn eigen record verbrak. “Titanic” staat trouwens nog altijd op drie, achter nummer twee “Avengers: Endgame”. Op vier staat “Star wars: the force awakens” en op vijf “Avengers: infinity war”. 

Het lijstje is bijzonder relevant met betrekking tot een uitspraak die Cameron deed over de kostprijs van zijn nieuwe film. “De slechtste business case in de filmgeschiedenis” zou hij zijn eigen film al genoemd hebben in een gesprek met zijn bazen bij Disney. En hij zou eraan toegevoegd hebben: “Alleen al om uit de kosten te komen, moeten we het derde of vierde grootste kassucces ooit worden. Dat is je drempel. Dan ben je break even.” Om vierde te worden, moet hij dus voorbij “Avengers: infinity war”. Die bracht wereldwijd 2,07 miljard dollar op. Dat is het mikpunt. 

Naar het exacte kostenplaatje voor het maken “Avatar” blijft het voorlopig gissen. “Very fucking expensive” antwoordde Cameron aan GQ magazine toen hem de vraag werd gesteld. Het doorgaans goed ingelichte vakblad The hollywood reporter gaat uit van 350 tot 400 miljoen productiekosten. De duurste film aller tijden is voorlopig “Pirates of the Carribean: on stranger tides” met een budget van 379 miljoen dollar. Hoe dan ook gaat "Avatar 2" hoog eindigen in dit illustere rijtje. 

Levert al dat geld en al die nieuwe technologie nu automatisch een goede film op? Uiteraard niet. Daar was Cameron zich ook van bewust. “Voor mensen die naar de bioscoop gaan, telt eigenlijk alleen het verhaal, de personages, en hoe ze zich voelen bij de film. Daar denk ik werkelijk elke dag aan”, bekent hij. 

Welja, het verhaal en de personages, hoe zit het daarmee? “Avatar” eindigde met de terugkeer van de mensen ("Sky people") naar de aarde, nadat ze verslagen waren door de Na’vi. De nieuwe gebeurtenissen spelen zich meer dan tien jaar later af, nog steeds op de maan Pandora. Jake Sully heeft samen met Neytiri een gezinnetje gesticht. Maar een oude vijand duikt op, waardoor Jake met zijn gezin moet vluchten uit het regenwoud. Ze vinden onderdak bij een ander Na'vi-volk, dat leeft langs en in het water. Jake en zijn gezin zullen zich moeten aanpassen als ze willen overleven. 

Sam Worthington en Zoe Saldana hernemen hun rollen van Jake en Neytiri, en ook Sigourney Weaver (Dr. Augustine) is er terug bij, in een heel bijzondere rol. Bij de nieuwkomers herkennen we (als je door het blauw heen kunt kijken tenminste) o.a. Kate Winslet, Michell Yeoh en Stephen Lang. En dankzij heel wat jonge acteurs maken we kennis met een nieuwe generatie Na’vi, die we wellicht in de latere sequels nog zullen terugzien.  

Maak je alvast klaar voor een unieke cinema-beleving. De wereld die Cameron oproept in, op en langs het water, is du jamais vu. Je komt zintuigen tekort om alles op te nemen. Adembenemend is het juiste woord: na 192 minuten is een zuurstoffles geen overbodige luxe. 

Ondanks het spektakel probeert Cameron dicht op zijn personages te blijven zodat de emoties niet verloren gaan. En hij smokkelt als klimaatactivist ook een boodschap in zijn film over de nood aan zorg voor het welzijn van onze planeet. 

Mocht het soms wat minder zijn? Wellicht wel. Cameron heeft niet de gave van de dosering. Maar misschien hoeft dat ook niet. Als je zo lang gewacht hebt en eindelijk het spectaculairste speelgoed uit de filmgeschiedenis in handen hebt, dan mag je eens wat overdrijven. 

Voor less is more moet je op een ander adres zijn: 23 quai du Commerce, 1080 Brussel, bij Jeanne Dielman. De beste film aller tijden (volgens het British Film Institute) bevindt zich precies aan de andere kant van het spectrum. Nul speciale effecten, nul filmsterren, nul actiescènes, nul komma nul motion capture, godbetert. En toch een meesterwerk. Verder kunnen twee films niet uit elkaar liggen, en toch hebben ze allebei hun verdienste. Ze prikkelen allebei onze verbeelding. Dat is het mooie aan film.

Cameron wist trouwens dat hij commentaar zou krijgen op de lengte van de film. Op de vraag wanneer mensen naar het toilet moeten tijdens een film die 192 minuten duurt antwoordt hij: “Wanneer ze maar willen. Ze kunnen de gemiste scène bekijken als ze hem een volgende keer komen zien”. U bent gewaarschuwd.