Een netwerk van onderzoeksjounalisten kreeg een video in handen waarop te zien is hoe een Syrische vluchteling wordt neergeschoten bij zijn poging om de grens over te steken tussen Turkije en Bulgarije. Na grondig onderzoek komt het netwerk tot de conclusie dat het schot is afgevuurd door een Bulgaarse grenswachter. Als dat klopt, dan zou dit een nieuwe escalatie zijn in het gebruik van geweld bij terugdrijvingen van migranten en vluchtelingen. Bulgarije ontkent met klem.
BEKIJK - Schoot een Bulgaarse grenswachter een Syrische vluchteling neer bij de Turks-Bulgaarse grens?
Mieke Strynckx
Gepubliceerd:
3 oktober van dit jaar. De Syrische Abdullah El Rustum, 19 jaar oud, steekt met een groepje anderen de grens tussen Turkije en Bulgarije over, een buitengrens van de Europese Unie. Uiteindelijk wil hij in Europa asiel aanvragen. Na zes uur stappen op Bulgaars grondgebied, wordt de groep volgens Abdullah gesnapt door de Bulgaarse politie, en weer de grens overgezet naar Turkije. Op beelden is te zien hoe sommigen van hen daar uit protest stenen gooien naar de Bulgaarse grens.
Er weerklinkt een schot, en Abdullah valt op de grond. Abdullah wordt geraakt in zijn hand en zijn borst - in het ziekenhuis blijkt later dat het schot zijn hart op een haar na heeft gemist. Abdullah beweert dat het een Bulgaarse grenswachter was die op hem schoot. "Hij stond heel dicht bij mij", zegt Abdullah later tegen de onderzoekers van Lighthouse Reports, een onderzoekscollectief dat samenwerkt met gerenommeerde kranten als de Franse krant Le Monde, de Duitse openbare omroep ARD en de Britse krant The Times. Zij kregen een video van het schot in handen en onderzochten de zaak.
"Schieten om te doden"
"De grenswachter stond op tien-vijftien meter van mij", zegt Abdullah tegen hen. "Hij vuurde echt recht op mij, hij schoot om te doden." De kogel heeft zijn linkerhand half verlamd, en hij heeft twee breuken in zijn ribbenkast. Het onderzoekscollectief rond Lighthouse Reports onderwerpt de video waarop hij neergeschoten wordt aan forensisch onderzoek. De beelden worden geanalyseerd en vergeleken met andere beelden van de plek waar Abdullah beweert te zijn neergeschoten.
Op beelden die andere migranten en vluchtelingen uit de groep van Abdullah maakten, zijn twee voertuigen te zien. Eén ervan wordt gebruikt door de Bulgaarse grenspolitie, de andere is een truck van het Bulgaarse leger. Naast de voertuigen staan twee mensen die uniformen dragen die eruitzien als die van de Bulgaarse grenswacht.
Lighhouse Reports laat de opnames ook horen aan een geluidsexpert die gespecialiseerd is in geweerschoten. Die zegt dat het schot - afgaande op de klank - is afgevuurd in de richting van de microfoon. Die was gericht naar de grens, daar zou het schot dus vandaan gekomen zijn. Alle onderzoek dat de groep uitvoert, wijst in de richting van de Bulgaarse grenswachters. De conclusie van de onderzoekers is dat het schot door één van hen moet zijn afgevuurd, zoals Abdullah zelf ook zegt.
Ongeoorloofd geweld
Het is moeilijk om de conclusies precies te verifiëren. Dat er bij de Europese buitengrenzen al jaren ongeoorloofd geweld wordt gebruikt tegen migranten en vluchtelingen, is al in tal van rapporten aangetoond, en gestaafd door heel veel onderzoek en getuigenissen. Ook het Europese grensagentschap Frontex zelf zou daarbij niet vrijuit gaan, zo zou onlangs gebleken zijn uit een gelekt rapport van het Europese antifraude-agentschap Olaf.
Als het klopt dat de grenspolitie geschoten heeft, dan zou dat een nieuwe escalatie zijn in het gebruik van geweld bij de Europese buitengrenzen. Volgens het internationaal recht moeten migranten en vluchtelingen altijd de kans krijgen om asiel aan te vragen bij de grens, en mogen ze dus niet zomaar worden teruggedreven, laat staan met geweld. De politie mag alleen schieten in uiterste nood, als er onmiddellijk en ernstig gevaar dreigt.
Bulgaarse politiemensen gedood
Bulgarije ontkent met klem dat zijn grenspolitie een schot heeft afgevuurd, en wijst op het toegenomen geweld dat migranten en smokkelaars zélf gebruiken bij hun pogingen om de grens over te steken. Dit jaar alleen al zijn daarbij drie Bulgaarse politiemensen omgekomen, zegt de Bulgaarse regering. De laatste werd vorige maand doodgeschoten bij de grens met Turkije, volgens Bulgarije door smokkelaars.
Dat er meer geweld wordt gebruikt bij pogingen om de grens over te steken klopt, ook bij andere Europese buitengrenzen zijn daar getuigenissen en aanwijzingen van. Maar vanuit Europa is de druk ook fors toegenomen op de landen aan de buitengrens om die grenzen zo dicht mogelijk te houden. Analisten wijzen op een logisch verband: hoe meer druk, hoe groter het risico op (ontoelaatbaar) geweld.
Toetreding tot de Schengenzone
Bulgarije hoopt al langer te kunnen toetreden tot de Europese Schengenzone, de zone waarbinnen je in theorie kunt reizen zonder grenscontroles. Dan is het van belang om aan de andere lidstaten te kunnen aantonen dat je de grenzen goed dicht kan houden, zeker nu de migratie via de Balkanroute zo is toegenomen. Mogelijk is er dus extra druk op de Bulgaarse grenspolitie om migranten en vluchtelingen tegen te houden, en is het schietincident een uit de hand gelopen gevolg daarvan.
Eind deze week zitten de Europese ministers van Binnenlandse Zaken samen om te beslissen over de toetreding van Bulgarije, Kroatië en Roemenië tot de Schengenzone. Maar Oostenrijk en Nederland verzetten zich met name tegen de toetreding van Bulgarije. De Nederlandse premier Rutte liet zich pas nog ontvallen dat Bulgaarse grenswachters met een biljet van 50 euro om te kopen zouden zijn. Tot grote woede van Bulgarije. Wellicht zal Bulgarije dus nog even moeten wachten op toetreding. Want de goedkeuring moet unaniem gebeuren, door alle Europese lidstaten.
Bij de Europese Unie zelf heeft voorlopig nog niemand officieel gereageerd op het schietincident aan de Bulgaars-Turkse grens, of op de bevindingen van de onderzoekers van Lighthouse Reports.
