Voortaan zullen voedingsproducenten moeten kunnen bewijzen dat er geen waardevol bos heeft moeten wijken voor hun producten. Tenminste, als ze hun producten nog willen kunnen verkopen op de Europese markt. Dat is het gevolg van een nieuwe Europese wet waarover vandaag een politiek akkoord is bereikt. Het gaat om producten als rundvlees, koffie, cacao-afgeleiden en soja, maar ook rubber, hout en beprint papier. De milieubewegingen reageren opgetogen: "Door deze wet zullen sommige kettingzagen stilvallen".
Geen koffie, chocolade of rundvlees meer uit ontbost gebied: Europa voert “historische” boswet in
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Zeker weten of er geen bomen zijn gesneuveld voor de palmolie in je chocopasta, of de koffiebonen in je cappuccino: het is niet vanzelfsprekend. Er bestaan weliswaar een heleboel eco-labels waar producenten zich op vrijwillige basis bij kunnen aansluiten, maar er hangen geen wettelijke gevolgen aan vast als ze zich niet houden aan de voorwaarden. Daardoor is het niet altijd duidelijk wat die eco-labels in de praktijk betekenen.
Binnenkort komt er een einde aan die onzekerheid - in Europa althans. Eén dag voor de start van de belangrijke VN-biodiversiteitstop in het Canadese Montreal hebben de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement een akkoord bereikt over een Europese boswet.
Die wet bepaalt dat producenten van een hele resem (voedings)producten moeten kunnen garanderen dat er geen grond ontbost is, of bestaand bos verarmd, bij de productie van hun ingrediënten. Het gaat om voeding zoals chocolade, koffie en rundvlees, maar ook om rubber, hout en beprint papier.
DNA en satellieten
De producenten moeten de herkomst van die ingrediënten en producten tot aan de bron kunnen traceren. Het is de bedoeling dat de EU dat ook zal controleren, onder andere met DNA-analyse en satellietmonitoring. Er zullen ook steekproeven uitgevoerd worden. Hoe hoger het risicoprofiel van het land van afkomst, hoe meer checks er zullen gebeuren, tot 9 procent van alle producten.
Dat moet consumenten garanderen dat de producten die ze kopen, niet hebben bijgedragen aan de vernietiging of verarming van bos. Het gaat dan ook om bestaand bos dat plaats moet ruimen voor aangeplant bos (bijvoorbeeld voor houtwinning). Pas aangeplant bos is veel minder waardevol voor de biodiversiteit dan bossen die al tientallen jaren lang bestaan.
"Baanbrekende wet"
De wet moet het Europese aandeel in de klimaatopwarming en de biodiversiteitscrisis verkleinen. Volgens schattingen van de FAO, de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN, verdween er de voorbije dertig jaar 420 miljoen hectare woud door ontbossing. Dat is een gebied groter dan Europa. Tweederde daarvan moest wijken voor palmolie of soja.
Europees vicepresident Frans Timmermans, verantwoordelijk voor de Europese Green Deal, noemt de wet “een belangrijk keerpunt in het wereldwijde gevecht tegen ontbossing”.
Maar ook de milieubewegingen zijn opgetogen. Zij hebben het over “een baanbrekende wet” (WWF) en “een historische stap” (Greenpeace).
“We hebben geschiedenis geschreven met deze eerst wet ter wereld tegen ontbossing”, zegt Anke Schulmeister-Oldenhove, expert in bosbeleid bij WWF. “Als belangrijk handelsblok zal de EU niet alleen de spelregels voor consumptie binnen haar grenzen veranderen, maar ook een grote stimulans vormen voor andere landen die ontbossing in de hand werken om hun beleid te wijzigen.”
“Door deze wet zullen sommige kettingzagen stilvallen en zullen bedrijven niet langer profiteren van ontbossing”, stelt Philippe Verbelen, bossenexpert van Greenpeace België.
Toch zien WWF en Greenpeace nog ruimte voor verbetering. Ze betreuren het bijvoorbeeld dat ander waardevol natuurgebied, zoals savannes, niet zijn opgenomen in de wet.
En in de praktijk?
En de voedingssector zelf? Die staat achter het initiatief, zegt woordvoerder Nicolas Courant van Fevia, de sectorfederatie. "We werken als sector al lang op due diligence (de oorsprong en productie grondig in kaart brengen, red.). Duurzaamheid is nu eenmaal een realiteit die op ons afkomt. Niet alleen vanuit Europa, maar ook omdat we als voedingsindustrie willen bijdragen aan duurzame voedingsketens." Hij wijst erop dat onder andere de koffie-, chocolade- en palmolie-industrie nu zelf al duurzaamheidscharters hebben.
Toch is het belangrijk dat Europa samenzit met de sector om de wet in de praktijk waar te maken, zegt Courant. "Het moet beheersbaar blijven voor de bedrijven. Je moet helemaal terug naar de bron gaan, naar heel kleine boertjes en naar landen waar soms nog niet eens beleid is rond ontbossing."
"Er zijn duizend-en-één manieren om zo'n wet in de praktijk uit te voeren, zorg dat het zo administratief zo eenvoudig mogelijk is. 95 procent van onze sector bestaat uit kmo's. Als ook zij meekunnen, dan is dat de beste garantie dat de wet ook in de praktijk werkt."
Het duurt nog even voor de Europese boswet effectief in voege treedt. Er is nu een politiek akkoord, maar de wet moet nog gestemd worden in het Europees parlement. Dat is een procedure waar nog gemakkelijk enkele weken over kunnen gaan. Wanneer de wet er eenmaal is, krijgen de producenten nog tot 18 maanden de tijd om zich in regel te stellen.
Dit artikel werd om 14:30 geüpdatet met de reactie van Fevia en het interview met Koen Stuyck in VRT NWS live.
