Needlespiking, boektokken of klimaatklevers: ontdek de tien woorden die "knaldrang" kunnen opvolgen als Woord van het Jaar

Het einde van het jaar nadert, en dan is de verkiezing van het Woord van het Jaar door Van Dale een traditie, tussen alle eindejaarslijstjes door. Tien woorden staan op de shortlist en maken kans op de titel. Het zijn allemaal nieuwe woorden voor nieuwe fenomenen, die in de loop van het jaar meermaals in teksten zijn gebruikt en die in het beste geval al een permanente plek in ons taalgebruik hebben veroverd. 

"Dit is het jaaroverzicht in woorden: we proberen opvallende dingen die afgelopen jaar zijn gebeurd samen te vatten in een woordenlijst, waaruit alle taalgebruikers dan hun favoriet kunnen kiezen. De grootste kanshebber? Een mooi woord dat goed klinkt, en blijft hangen omwille van de klankcombinatie maakt altijd veel kans. Denk maar aan eerdere winnaars als knaldrang en knuffelcontact", zegt Ruud Hendrickx, hoofdredacteur van Van Dale en voormalig VRT-taaladviseur. 

1. boektokken: tiktokken over een boek

2. concentratiecrisis: afname van of gebrek aan concentratie, doordat iemand voortdurend wordt afgeleid door andere mensen of technologische producten als smartphones

3. emojibaby: baby of jong kind wiens gezicht uit privacyoverwegingen met een emoji bedekt is op een foto die via sociale media wordt gedeeld

4. energietoerisme: het reizen naar een warm land om de hoge energieprijzen in het eigen land te ontvluchten

5. granaatcamera: robuuste camera voor het afschrikken en identificeren van aanslagplegers

6. juicekanaal: internetkanaal waarop veelal ongeverifieerde sappige roddels worden verspreid

7. kamikazedrone: als strijdmiddel ingezette drone die explodeert bij het bereiken van het uit te schakelen doelwit

8. klimaatklever: activist die zich aan een object van symbolische waarde vastplakt om de aandacht van het publiek te vestigen op de klimaatproblematiek

9. needlespiking: het stiekem en zonder toestemming met een injectienaald prikken van een persoon met het doel hem of haar te drogeren

10. splitskopen: bouwformule waarbij de kopers eerst de woning kopen en vervolgens de grond waarop die gebouwd is

"De voorbije jaren was er een centraal thema dominant, denk maar aan de klimaatcrisis en de coronajaren. Dat had duidelijk zijn weerslag op ons taalgebruik, en de nieuwe woorden die kwamen bovendrijven. Hoewel er nu een energiecrisis heerst, en de oorlog in Oekraïne is uitgebroken, zien we daar voorlopig geen permanent effect van in het gebruik van nieuwe woorden."

In de shortlist zit ook één Engelstalige term "needlespiking". "Ongeveer tien procent van onze woorden is van vreemde origine, momenteel vooral uit de Engelse woordenschat. In het lijstje van dit jaar valt die invloed van andere talen nogal mee. Het verschijnsel needlespiking is plots opgedoken en we hebben nog geen Nederlandstalige term voor dit fenomeen."

In het Engels taalgebied is de winnaar al bekend: "Goblin mode" is verkozen als Oxford Word of the Year, met een overdonderende meerderheid. Bijna 90% van de ruim 340.000 Engelstaligen die gestemd heeft, koos voor "Goblin mode", boven "metaverse" en de hashtag "IStandWith".

“Goblin mode” is een term die verwijst naar "het soort gedrag dat onbeschaamd genotzuchtig is, lui, slordig of hebzuchtig, op een manier waarbij bepaalde sociale normen of verwachtingen bewust overboord worden gegooid". De term werd al in 2009 voor het eerst gebruikt op Twitter, maar ging pas in februari 2022 viraal. Met dit woord tonen gebruikers bij onder meer beelden op TikTok dat ze bewust het tegenovergestelde proberen te zijn van de zogenoemde "perfecte versie van zichzelf".