24 jaar na de overwinning van Iran op de Verenigde Staten: hoe is de relatie tussen beide landen veranderd? 

Op 21 juni 1998 bezorgden Mehdi Mahdavikia en Hamid Estili de Iraanse ploeg de overwinning tegen de Verenigde Staten. Doorstoten naar de volgende ronde deden ze niet, maar de vreugde was enorm. Miljoenen Iraniërs kwamen in Iran op straat om te vieren. De overwinning is nog steeds in het collectieve geheugen gegrift. "Het was de eerste keer na de revolutie dat de wereld positief keek naar Iran", zei BBC-sportjournalist Pooria Jafereh in een documentaire over de wedstrijd.

De wedstrijd was niet alleen op sportief vlak historisch. Ze leidde ook tot toenadering tussen beide landen. De wedstrijd kwam bijna twintig jaar na de Iraanse revolutie van Ayatollah Khomeini. Daarbij werden 52 Amerikanen meer dan een jaar lang gegijzeld door Iraanse studenten. "Sindsdien heeft het nooit geboterd tussen de VS en Iran", zegt VRT-journalist Jens Franssen. "Het Iraanse regime verweet de VS dat ze het regime van de uiterst corrupte en gewelddadige Sjah tot het einde hadden gesteund. De gijzeling in Teheran zorgde voor een eerste dieptepunt in de relaties."

In aanloop van de wedstrijd was er opnieuw dialoog. Mohammed Khatami kwam in 1997 aan de macht en zocht toenadering met het Westen. In een interview met CNN sprak hij zelfs vol lof over de Verenigde Staten. "De relatie was misschien niet hartelijk te noemen, maar er heerste relatief gezien meer rust", vertelt Franssen. Twee jaar na de wedstrijd ontmoetten beide ploegen elkaar opnieuw. In Californië werd een vriendschappelijke wedstrijd georganiseerd, bedoeld om de banden tussen beide landen te versterken.  

Van die toenadering is nu niets meer te zien. "De VS en Iran zijn in bijna alle conflicten elkaars tegenpool: steunt de VS Israël? Dan steunt Iran de Palestijnse verzetsbeweging Hamas. Leveren de VS raketten aan Oekraïne? Dan levert Iran drones aan Rusland. Sinds oud-president Trump zich in 2018 eenzijdig uit het atoomakkoord heeft teruggetrokken, is het koude oorlog tussen beide landen. Wat daarbij niet hielp, is dat de VS sindsdien het strengste economische sanctiepakket ooit hebben afgekondigd."

Zal die spanning ook een invloed hebben op het verloop van de wedstrijd? Historicus Peyman Jafari denkt van niet. "Beide landen zullen voorzichtig zijn om een politiek verhaal te verbinden aan het voetbal en zullen zeggen dat het gewoon een wedstrijd is", zegt hij in het Nederlands tijdschrift Historisch Nieuwsblad . De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken zei op een persconferentie dat er "geen specifieke geopolitieke aspecten" zijn bij de wedstrijd. 

Enkele dagen geleden ontstond wel een controverse. De Amerikaanse voetbalfederatie (USSF) plaatste een foto op sociale media van de tussenstand. Daarop was de Iraanse vlag zonder het symbool van de Islamitische Republiek afgebeeld. De Iraanse voetbalfederatie was woedend en vroeg om het Amerikaanse team uit te sluiten van het WK. De foto is intussen verwijderd. 

Het Iraanse regime heeft ook andere zorgen: de grootschalige protesten. Al bijna drie maanden komen mensen massaal op straat voor meer mensenrechten. De dood van de 22-jarige Mahsa Amini, die stierf nadat ze was opgepakt door de moraalpolitie, was daar de aanleiding voor. Tijdens de protesten vielen volgens de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch al meer dan 400 doden. 

Op het WK was al heel wat te doen om de protestbeweging. De Iraanse ploeg besloot voor de wedstrijd met Engeland hun volkslied niet te zingen. Opvallend is dat ze wel meezongen voor de wedstrijd tegen Wales. Tijdens beide wedstrijden was er boegeroep te horen in de tribunes en zwaaiden supporters met vlaggen en borden als steun van de protesten in Iran. Buiten het stadion waren er confrontaties tussen aanhangers en tegenhangers van het regime. Daardoor krijgt de wedstrijd van vanavond alsnog een politiek kantje.