In Ukkel is het nieuwe Belgische Klimaatcentrum officieel voorgesteld. Het wil de versnipperde klimaatkennis in België beter bundelen om zo advies te kunnen geven aan verschillende spelers in de maatschappij, zoals bedrijven, verzekeringsmaatschappijen, de NMBS, Elia, de havens, het Crisiscentrum enz. Het Klimaatcentrum zal onder meer in detail het weer van de toekomst proberen te berekenen, om zo te weten hoe we infrastructuur zoals spoorwegen of hoogspanningslijnen kunnen voorbereiden op extreem weer zoals hevige regens, hitte of stormen. VRT NWS sprak op de opening met de nieuwe Wetenschappelijk Directeur, klimaatexpert Valerie Trouet. "Een goede database worden om de kennis te verbinden met de afnemers."
Nieuw Belgisch Klimaatcentrum is voorgesteld: "Epicentrum worden van klimaatonderzoek en verbinden met de sectoren"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Wie gaat het Klimaatcentrum leiden?
Twee vrouwen gaan het Klimaatcentrum leiden: Valerie Trouet wordt Wetenschappelijk Directeur en Ella Jamsin, doctor in de fysica (ULB) zal meer de praktische organisatie op zich nemen als Operationeel Directeur.
Trouet studeerde in 2004 af aan KU Leuven. Ze keert voor de functie terug uit de Verenigde Staten, waar ze al 10 jaar professor is aan de University of Arizona in Tucson. Trouet is vooral bekend geworden door haar onderzoek naar jaarringen van bomen en wat die ons vertellen over klimaatverandering. Ze heeft al verschillende boeken uitgebracht.
Trouet heeft dus wel wat over voor de job. Hoe zou ze over pakweg vijf jaar terugkijken op haar eerste jaren in het Klimaatcentrum, en wanneer zouden die geslaagd zijn? "Toen ik gevraagd werd, kondigde Joe Biden net ook zijn grote klimaatplan aan. Dat gaf me veel hoop. We zijn overgeschakeld van het hebben van kennis naar handelen. Als we daar raken, ook hier in België, en als ik daartoe kan bijdragen met het Klimaatcentrum, zal ik heel content zijn," vertelt ze aan VRT NWS.
Waarom is het er gekomen?
De bedoeling van de nieuwe hub is duidelijk:
de bestaande kennis over klimaat beter bundelen. Die is nu nog te veel versnipperd. Er moet een structurele samenwerking komen tussen universiteiten en onderzoekscentra.
de budgetten voor klimaatonderzoek beter bundelen. Thomas Dermine, de staatssecretaris bevoegd voor Wetenschapsbeleid, wil de budgetten ook versterken.
een aanspreekpunt worden voor beleidsmakers op de verschillende niveaus en grote spelers in onze maatschappij die vragen hebben over de toekomst van ons klimaat en mogelijke risico's door de klimaatverandering die snel om zich heen grijpt.
de ambities zijn zeker aanwezig. Het centrum wil "een referentiecentrum voor klimaatonderzoek in Europa worden".
We gaan een zeer goede database produceren
Staatssecretaris Thomas Dermine, bevoegd voor Wetenschapsbeleid
Valerie Trouet verwoordt het zo: "Er gebeurt al heel veel heel goed klimaatonderzoek hier in België, aan de federale wetenschapsinstellingen en aan de universiteiten, maar dat onderzoek is redelijk verspreid en versnipperd. Er is niet echt een centrale strategie die erop gericht is om het onderzoek te optimaliseren voor gebruik door de sectoren, overheden enz." Dat moet dus veranderen met het Klimaatcentrum, dat in de loop van december al uit de startblokken schiet maar pas volgend jaar echt op volle toeren zal draaien.
De staatssecretaris bevoegd voor Wetenschapsbeleid, Thomas Dermine (PS) vult aan: "We gaan een zeer goede database produceren. Wat we nog nodig hebben, is een betere analyse en modellering om de gevolgen van de klimaatopwarming beter te begrijpen. We zijn in België heel goed in expertise, maar niet altijd goed in het verzilveren ervan. Dat moeten we nu doen."
Wat kan het concreet betekenen?
Zo'n Klimaatcentrum mag dan wat abstract klinken, maar het zal met heel concrete dingen bezig zijn. "Een van de eerste concrete projecten wordt een projectie van hoe het klimaat er in de toekomst gaat uitzien in België, en dat zal gebeuren met veel ruimtelijk detail", zegt Rozemien De Troch. Zij is nu als klimaatwetenschapper verbonden aan het KMI, dat ook onder de vleugels van het nieuwe Klimaatcentrum zal werken. Die modelberekeningen kunnen ons dan iets leren over heel concrete risico's.
Dat is uiteraard interessant voor beleidsmakers, die maatregelen kunnen nemen om ons voor te breiden op klimaatverandering - denk aan de Blue Deal in Vlaanderen om meer water vast te houden in de bodem, en zo beter voorbereid te zijn op droge periodes. Maar ook de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) kan ermee aan de slag of zelfs urban planners die de inrichting van onze steden mee vorm geven. Waar moeten we bijvoorbeeld meer groen voorzien in onze steden?
We willen echte klimaatservices leveren, de wetenschap direct verbinden met de eindgebruikers
Valerie Trouet, Wetenschappelijk Directeur van het Klimaatcentrum
Valerie Trouet: "We willen echt gaan naar klimaatservices. We gaan kijken welke wetenschappelijke gegevens en resultaten de verschillende sectoren en beleidsmakers nodig hebben, en hoe wij die als Belgische wetenschappers kunnen leveren. We willen de wetenschap direct verbinden met de eindgebruikers."
De NMBS gaat samenwerken
Ook de NMBS, een van de belangrijke spelers in de omslag naar een groenere maatschappij, zal met interesse luisteren naar wat het Klimaatcentrum aan diensten en advies te bieden heeft. Tijdens de waterbom die het oosten van België trof in juli 2021, raakten ook heel wat spoorlijnen beschadigd. "Niet minder dan 25 lijnen moesten we toen sluiten", zegt Frédéric Petit van spoorwegbeheerder Infrabel. "We werken graag met het nieuwe centrum samen voor hun klimaatanalyse."
Wat zijn gevoelige plekken voor het wegspoelen van bermen tijdens wateroverlast, en hoe kan de NMBS dit aanpakken? Interne expertise kan gekoppeld worden aan de expertise van het Klimaatcentrum. Maar ook grote hitte kan de spoorweginfrastructuur parten spelen. Momenteel werkt de NMBS voor weersvooruitzichten trouwens als samen met het KMI.
Hoe goed zal onze infrastructuur bestand zijn tegen het weer van de toekomst?
Hoogspanningslijnen
Er zijn nog concrete toepassingen: zullen onze hoogspanningslijnen de "stormen van de toekomst" of grote(re) hitte kunnen weerstaan? Wat moeten we doen om die aan te passen aan de noden van de toekomst in een veranderend klimaat met steeds meer extremen? Ook het Crisiscentrum zal met het Klimaatcentrum samenwerken, net als bijvoorbeeld verzekeringskoepels als Assuralia.
"Klimaatverandering zál een impact hebben, en we moeten nu anticiperen", vat Thomas Dermine samen.
Het KBIN, het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, wordt net als het KMI als federale instelling bij het Klimaatcentrum ondergebracht. Zij gaan onder meer (verder) onderzoeken wat de impact van de klimaatverandering op onze bossen is. Ook het Afrikamuseum, het BIRA (Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie) en de Koninklijke Sterrenwacht gaan nauw samenwerken met het Klimaatcentrum.
Meer dan enkel "adaptatie"
Bij bovengenoemde voorbeelden gaat het om "adaptatie", de aanpassingen die we moeten doen omdat het klimaat verandert. Het centrum gaat zich ook buigen over "mitigatie", over de vraag hoe we de uitstoot van broeikasgassen kunnen verminderen en zo de klimaatopwarming zelf afremmen. Het wil ook werken aan concrete oplossingen zoals nieuwe vormen van energie of natuurlijke oplossingen (de zogenoemde nature-based solutions) zoals bossen of waterrijke gebieden.
Budgetten, mensen en ambities
Het Klimaatcentrum gaat van start met een jaarlijks budget van 2 miljoen euro. Er zullen een honderdtal mensen voor werken, voornamelijk onderzoekers, en de meesten in een samenwerkingsverband. "Het federaal budget van 2 miljoen per jaar komt bovenop een budget van 10 miljoen per jaar voor klimaatonderzoek", zegt Dermine. "We gaan ook samenwerken met universiteiten, zowel in het noorden als in het zuiden van het land, en Europese instellingen. We hebben echt de bedoeling om van het Klimaatcentrum het epicentrum van klimaatonderzoek te maken."
Er bestaan al vergelijkbare centra in o.a. Zwitserland en Duitsland. Dermine is alvast ambitieus en wil dat België in de toekomst een belangrijke speler wordt binnen Europa.
