Eva De Bleeker (Open VLD) heeft ontslag genomen als staatssecretaris voor Begroting omdat haar positie - zoals dat heet - "onhoudbaar" was geworden. Een beslissing die ze volgens partijvoorzitter Egbert Lachaert zélf nam, al wordt gefluisterd dat achter de schermen al lang over haar lot was beslist. Wie bepaalt eigenlijk wanneer het ontslag van een (top)politicus onvermijdelijk is?
Wie beslist wanneer de positie van een politicus "onhoudbaar" is geworden?
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
"Ik moet helaas concluderen dat het onmogelijk is geworden om te blijven functioneren." Met die woorden kondigde Eva De Bleeker gisteren haar ontslag aan als staatssecretaris voor Begroting. De Bleeker kwam eerder al onder vuur te liggen, maar verschillende fouten in de begrotingstabellen deden haar uiteindelijk de das om.
"Eva heeft de laatste maanden heel goed werk geleverd, maar ze is deze week in een onmogelijke storm terechtgekomen. Die maakte het heel moeilijk om nog sereen voort te kunnen werken", zei voorzitter Egbert Lachaert vanmorgen in "De ochtend" op Radio 1.
Op de geruchten dat de partij al langer wachtte op een gelegenheid om De Bleeker te ontslaan, zei Lachaert: "Dit was een beslissing van Eva zelf. Zij wou de sereniteit in dit dossier herstellen."
Egbert Lachaert over ontslag Eva De Bleeker: "Ze kwam in een onmogelijke storm terecht"
Politicoloog Nicolas Bouteca (UGent) twijfelt of de beslissing inderdaad volledig vrijwillig was. "Je voelt toch wel dat er op de één of andere manier druk was ontstaan vanuit de partij om ontslag te nemen. Ze heeft het wellicht vooral gedaan omdat de partij het vroeg en omdat een aantal mensen binnen de partij het vroegen."
En dan wordt er toch vooral naar de partijvoorzitter gekeken. "In ons systeem ligt je lot in handen van de voorzitter. Die bepaalt voor een groot stuk wie minister of staatssecretaris wordt en wie al dan niet aanblijft als er om ontslag wordt gevraagd", zegt Bouteca. "Zolang de voorzitter je een hand boven het hoofd houdt, omdat dat strategisch interessanter is dan ontslag, kan je aanblijven. Maar dat was in dit geval niet zo."
Zolang de partijvoorzitter je een hand boven het hoofd houdt, kan je aanblijven
Nicolas Bouteca, politicoloog UGent
"De Bleeker heeft een aantal fouten opgestapeld op een departement dat belangrijk is voor de liberalen: begroting. Als je dan met een aantal partijen in de oppositie zit, vooral de N-VA, die daar heel sterk op toekijken en dezelfde kiezers hebben, dan wordt het bijna onmogelijk om aan te blijven. Bovendien werd ook de premier in de wind gezet. Dat alles doorkruiste de partijstrategie, met een ontslag als gevolg."
Wordt er te lang gewacht met ontslag?
Er zijn geen echte regels die vastleggen wanneer de positie van een politicus moet opstappen. "Over het algemeen kan je stellen dat ontslag onvermijdbaar wordt wanneer de steun in de eigen partij afbrokkelt of helemaal verdwijnt", zegt Wetstraatwatcher Ivan De Vadder.
"Dat was bijvoorbeeld zo bij Annemie Turtelboom met de "Turteltaks"." Turtelboom (Open VLD) nam in 2016 (al dan niet gedwongen) ontslag als Vlaams minister van Energie en Begroting. Ze kwam toen regelmatig onder vuur door de invoering van een energieheffing die de bijnaam "Turteltaks" kreeg.
Ook bij Joke Schauvliege (CD&V) bleven de fouten zich opstapelen en werd de druk te groot. In 2019 moest ze ontslag nemen als Vlaams minister van Omgeving. Een leugen over de klimaatprotesten tijdens een speech was toen de druppel die de emmer deed overlopen.
Af en toe wat sneller ontslag nemen zou geloofwaardigheid van de politiek ten goede komen
Nicolas Bouteca, politicoloog UGent
"Er heerst het idee in de Wetstraat dat een ontslag het imago van een politicus en een partij schaadt", zegt Bouteca. "En dus probeert men ministers zo lang mogelijk aan te houden. Maar op bepaalde momenten moet je durven zeggen dat er iets grondig is foutgelopen en je politieke verantwoordelijkheid nemen. Die stap af en toe wat sneller nemen, zou de geloofwaardigheid van de politiek ten goede komen."
Vroeger anders?
Het lijkt alsof politici tegenwoordig koppig blijven vasthouden aan hun functie en veel minder snel hun "politieke verantwoordelijkheid" nemen en zelf opstappen. Maar dat klopt niet, zegt Ivan De Vadder.
"Na het Heizeldrama in 1985 bijvoorbeeld (toen rellen uitbraken tussen voetbalsupporters in het Heizelstadion en 39 mensen het leven lieten, red.) weigerde de verantwoordelijke minister van Binnenlandse Zaken Charles-Ferdinand Nothomb af te treden. Toen in 1991 bleek dat terrorist Walid Khaled een visum had gekregen van Buitenlandse Zaken zei Mark Esykens letterlijk dat hij overal ontslag zou hebben genomen, behalve "in dit apenland"."
Ministers proberen zo lang mogelijk aan ontslag te ontsnappen, steun van de partij is cruciaal
Ivan De Vadder, Wetstraatwatcher VRT NWS
"Maar in de jaren 90, onder premier Jean-Luc Dehaene, had je inderdaad een periode waarin politici veel sneller hun politieke verantwoordelijkheid namen", zegt De Vadder. "Na de ontsnapping van Marc Dutroux in 1998 namen minister van Binnenlandse Zaken Johan Vande Lanotte (Vooruit) en minister van Justitie Stefaan De Clerck (CD&V) vrijwillig ontslag."
"Tijdens de dioxinecrisis (in 1999, toen aan het licht kwam dat giftige stoffen in de voedselketen waren terechtgekomen, red.) stapten zowel de minister van Volksgezondheid Marcel Colla (Vooruit), als minister van Landbouw Karel Pinxten (toen CD&V) op."
"Langs de andere kant is er ook het voorbeeld van Elio Di Rupo (PS) die in die periode werd beschuldigd van kindermisbruik. Zijn partij en uiteindelijk ook de regering bleven achter Di Rupo staan en zijn ontslag kon zo worden vermeden." De beschuldigingen bleken achteraf trouwens ongegrond.
"In het algemeen proberen ministers zo lang mogelijk aan ontslag te ontsnappen", zegt De Vadder. "En in onze particratie (waarbij de macht bij politieke partijen ligt, red.) zijn het de partijvoorzitters die beslissen over ontslag. De Bleeker zei in haar verklaring letterlijk dat ze haar ontslag aanbiedt aan haar partijvoorzitter, terwijl ze dat normaal aan de koning moet doen."
