Bevriezing van schoolkosten, gratis openbaar vervoer en maximumfactuur: Vlaamse scholieren vragen dringend betaalbaar secundair onderwijs

De Vlaamse Scholierenkoepel - de officiële vereniging van leerlingenraden van Vlaamse middelbare scholieren - deed een onlinebevraging bij 580 middelbare scholieren uit ASO, BSO en TSO. Daaruit blijkt dat de impact van de stijgende schoolkosten het afgelopen jaar vooral voelbaar was bij leerlingen die opgroeien in kwetsbare omstandigheden. 

“Zij zitten vaak in de klas zonder schoolboeken, gaan minder vaak mee op meerdaagse schooluitstappen en kiezen soms zelfs voor goedkopere scholen en studierichtingen”, aldus de koepel voor én door middelbare scholieren. “Nochtans heeft ieder kind recht op inclusief en kwaliteitsvol onderwijs.” VSK vraagt daarom concrete acties, die verder gaan dan financiële steun voor scholen. 

Vooraan op hun eisenlijst: een onmiddellijke bevriezing van alle schoolkosten in het secundair onderwijs, en dat gedurende één jaar. Dat zou betekenen dat de kostprijs per eenheid niet mag stijgen tussen januari 2023 en december 2023. Denk aan de kost per kopie of de kost per maaltijd.

Want schoolboeken, laptop, drukwerk, schoolreizen, rekenmachine, werkmateriaal, schooluniform… Het is een optelsom die al snel hoog oploopt. De prijs van een jaar secundair onderwijs ligt gemiddeld tussen 1.134 en 1.502 euro, wijst onderzoek van SONO (Steunpunt Onderwijsonderzoek) uit. "De prijs verschilt erg tussen scholen, maar door de huidige energiecrisis en inflatie geldt een algemeen stijgende tendens."

Ook de digitalisering van ons onderwijs speelt een rol. De meeste scholieren zijn verplicht om naast schoolboeken ook nog een laptop of Chromebook aan te schaffen of te huren. “Toch blijft de boekenfactuur even hoog. Nog steeds wordt vaak de voorkeur gegeven aan papieren handboeken.” 

Resultaat: niet alle leerlingen kunnen het schooljaar op 1 september aanvangen met de nodige schoolboeken in de boekentas. Dat bevestigen cijfers van de jaarlijkse Boekencheck van vzw Krijt. Bij de start van dit schooljaar zat er in elke klas gemiddeld één leerling waarvan ouder of voogd de boeken niet kon betalen. Sommige leerlingen zitten zelfs in januari nog zonder schoolboeken in de les wegens onbetaalde facturen. 

Ook vervoerskosten vormen een grote hap uit het budget. Opnieuw is de impact van de stijgende energieprijzen voelbaar. Daarom vraagt de Scholierenkoepel aan de overheid om openbaar vervoer van en naar de school gratis te maken voor alle leerlingen. “Dure verplaatsingskosten blijken al te vaak een struikelblok voor scholieren om te kiezen voor hun favoriete school, studierichting of stageplek, zeker voor diegenen die opgroeien in kwetsbare omstandigheden.”

Zeldzame studierichtingen die maar op enkele plaatsen worden aangeboden zijn daardoor voor veel leerlingen onbereikbaar. “Een jaarabonnement voor jongeren bij de Lijn kost al snel 215 euro. De Brusselse tegenhanger MIVB toont dat het goedkoper kan voor scholieren. Zij bieden een jaarprijs aan van 12 euro.” 

Door van gratis openbaar vervoer een basisrecht te maken voor alle leerlingen, hoopt de VSK de kloof kleiner te maken voor de meest kwetsbare kinderen. “Alle leerlingen hebben het recht om een school, studierichting en stageplek te kunnen kiezen die het beste bij hen past”.

Secundaire scholen zijn verplicht om aan de start van elk schooljaar een zogenaamde ‘bijdrageregeling’ uit te werken. Dankzij zo'n regeling ontvangt de ouder of voogd een overzicht van de te verwachten kosten. Maar er is meer nodig volgens het adviesrapport. “Er moet op schoolniveau worden nagedacht over hoe de kosten zo laag mogelijk worden gehouden.”

De scholieren vragen een duidelijk plafondbedrag per leerling, zoals we al kennen in het basisonderwijs. “Dit zou scholen verplichten om kostenbewust na te denken en de schoolkosten waar mogelijk te drukken.” Volgens VSK kan een maximumfactuur er ook voor zorgen dat leerlingen makkelijker de stap zetten naar STEM (Science-Technology–Engineering–Mathematics) of andere arbeidsgerichte studierichtingen, waar de kosten nu eenmaal hoger liggen. Het verschil tussen “goedkope” en “dure” scholen zou dan kleiner worden. Er is ook nood aan een afgebakende oplijsting van wat scholen nu juist wel en niet mogen doorrekenen aan de leerlingen, klinkt het.

Veel secundaire scholen kampen met onbetaalde schoolfacturen en slagen er niet altijd in om een passend antwoord te bieden. Maar volgens de Scholierenkoepel is het essentieel dat er wordt gezocht naar een menselijke oplossing. “Verhalen van leerlingen die door onbetaalde schoolrekeningen hun rapport niet ontvangen, zijn helaas niet uitzonderlijk.” En ook incassobureaus worden door scholen of externe boekenleveranciers nog regelmatig ingeschakeld om onbetaalde schoolrekeningen te innen. “Dit is allesbehalve menselijk en schaadt het vertrouwen tussen de leerling, diens ouder(s) of voogd en de school."