Elk jaar sterven er in Europa zo'n 35.000 mensen aan een infectie door een bacterie waar antibiotica geen vat meer op hebben. Dat is een groot probleem. Eentje waar we bovendien zelf voor hebben gezorgd. "We zitten al lang in een pandemie van antibiotica-resistentie", zegt professor Samuel Coenen van de Universiteit Antwerpen in "Laat". Hij legt uit waarom het belangrijk is om die stijgende resistentie zo snel mogelijk een halt toe te roepen.
Waarom we dringend minder antibiotica moeten slikken: "In 2050 kan resistentie de nummer één doodsoorzaak worden"
Eva Van Langendonck
Gepubliceerd:
Bijna 100 jaar geleden ontdekte Alexander Fleming penicilline, de werkzame stof in veel antibiotica. Hij kreeg daar een Nobelprijs voor. "In zijn toespraak toen waarschuwde Fleming al voor resistentie", vertelt professor Samuel Coenen.
Al sinds lang voor corona zitten we met een pandemie van resistentie
Prof. Samuel Coenen, Universiteit Antwerpen
Het Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) waarschuwt in een nieuw rapport nu, net als Fleming, voor antibioticaresistentie. Steeds meer bacteriën passen zich aan aan het geneesmiddel en worden er resistent voor. Dat betekent dat de infecties die ze veroorzaken onbehandelbaar worden met antibiotica. "Al sinds lang voor corona zitten we met een pandemie van resistentie", zegt Coenen.
De cijfers
Tussen 2012 en 2020 is het gebruik van antibiotica in het algemeen gedaald, met 23%. Dat is op zich goed nieuws, maar het gebruik van de 'gevaarlijkste' antibioticasoorten wanneer het over resistentie gaat, is gestegen.
Tussen 2012 en 2020 is het gebruik van breedspectrum-antibiotica met 15% gestegen. Dat zijn antibiotica die breed kunnen worden ingezet, maar dus ook een grotere kans hebben op resistentie. Vooral in ziekenhuizen is het gebruik daarvan gestegen. Het gebruik van reserve-antibiotica is in dezelfde periode verdubbeld. Die worden gebruikt wanneer dokters zien dat er al een resistentie is voor andere geneesmiddelen.
Grote gevolgen
Het ECDC schat op basis van zijn verzamelde cijfers over antibiotica-resistentie dat er elke dag 100 mensen sterven in Europa door zo'n resistentie. Dat komt neer op bijna 35.000 mensen per jaar. Dat is een impact die je kan vergelijken met die van griep, hiv/aids en tuberculose samen.
Als we willen opereren, hebben we werkzame antibiotica nodig
Prof. Samuel Coenen, Universiteit Antwerpen
Andere rapporten voorspellen dat dat aantal jaarlijkse overlijdens door resistentie in 2050 zal gestegen zijn naar 10 miljoen. "Dat is meer dan hart- en vaatziektes en meer dan kanker", zegt Coenen. Dat zijn op dit moment de meest voorkomende doodsoorzaken. "Dat zijn doemscenario's die voorliggen, maar die we wel zeer ernstig moeten nemen." Want antibiotica blijven noodzakelijk als geneesmiddel. "Als we mensen willen opereren, hebben we werkzame antibiotica nodig. Voor transplantaties, chemotherapie, longinfecties,... hebben we antibiotica nodig."
Het tij keren
Een oplossing om de stijgende resistentie naar beneden te halen, ligt voor de hand: minder antibiotica gebruiken. "In Nederland gebruiken ze bijvoorbeeld maar de helft van de antibiotica die we in België gebruiken", vertelt Coenen die ook onderzoek doet naar het verkeerd voorschrijven van antibiotica. "Door minder antibiotica te gebruiken kunnen we dat proces van resistentie vertragen en hopelijk ook terugbrengen."
We willen dat mensen meer over antibiotica nadenken
Frank Vandenbroucke, Minister van Volksgezondheid (Vooruit)
Minder antibiotica gebruiken, start bij het voorschrijven van het medicijn, want zonder voorschrift kan je het niet verkrijgen in een apotheek. Daarom lanceert de federale overheid een campagne. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) wil daar vooral het bewustzijn mee vergroten: "We willen dat mensen er meer over nadenken, minder antibiotica gebruiken en als ze antibiotica gebruiken, de goede antibiotica gebruiken."
"We hebben eigenlijk veel geleerd tijdens de pandemie, zoals preventie", vertelt Coenen. "Handen wassen, zorgen dat je niet ziek wordt, contact vermijden met zieke mensen of zelf andere mensen niet ziek maken, vaccinatie,..." Diagnostiek is ook belangrijk, legt Coenen uit. Want antibiotica zijn enkel nuttig voor bacteriën. Infecties als griep of covid worden veroorzaakt door virussen. Dan heeft een behandeling met antibiotica geen zin. "Iedereen kan iets doen", besluit Coenen. Door bewuster om te springen met antibiotica, als arts, apotheker, dierenarts of thuis, en minder snel naar antibiotica te grijpen.
