Internationale hoogspanning dreigde na de raketinslag in een Pools grensdorp, maar is bedaard nu er steeds meer aanwijzingen zijn dat het om een Oekraïense luchtafweerraket gaat. "Er zijn geen aanwijzingen voor een opzettelijke aanval", zegt ook secretaris-generaal Jens Stoltenberg van de NAVO, die bijeenkwam om het incident te bespreken. De Oekraïense president Volodimir Zelenski ontkent dat het om een Oekraïense afweerraket gaat.
Wat weten we over de raketinslag in Polen? En hoe moet het verder?
Wat zijn de laatste aanwijzingen?
Zeker is dat er een raket is ingeslagen in het Poolse grensdorp Przewodów, op 70 kilometer van de Oekraïense stad Lviv. Daarbij kwamen twee mensen om het leven.
Het onderzoek naar de raketinslag is nog volop aan de gang, maar het lijkt steeds duidelijker dat het om een Oekraïense luchtafweerraket gaat die is afgevuurd om Russische raketten neer te halen. Een eerste analyse op basis van foto’s van de gevonden brokstukken wijst in de richting van S-300 luchtafweer. De betrokken raket (5V55K) heeft een reikwijdte van maximum 75 kilometer. Vanuit Przewodów is de Russische grens minimum 600 kilometer, Lviv is 70 kilometer ver.
De Poolse president Andrzej Duda heeft vanmiddag gezegd dat er geen aanwijzingen zijn voor een opzettelijke aanval op Polen. "Het is zeer waarschijnlijk dat de raket werd gebruikt door een Oekraïens luchtafweersysteem, en dat het om een ongelukkig ongeval gaat", zei hij. In eerste instantie had het Poolse ministerie van Buitenlandse Zaken het over een raket van Russische makelij, maar nu zegt de Poolse president dat er geen bewijs is dat die door Rusland werd gelanceerd.
De 30 ambassadeurs van de NAVO zijn vandaag met spoed samengekomen en hebben het incident in Polen uitvoerig besproken. Dat is evenwel niet gebeurd op basis van artikel 4 van het NAVO-verdrag, dat inhoudt dat er een overlegronde komt als een lidstaat zich bedreigd voelt. Polen had dat willen inroepen, maar heeft dat uiteindelijk toch niet gedaan. Na afloop van de bijeenkomst zei ook NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg dat de inslag in Polen hoogstwaarschijnlijk het gevolg is van een Oekraïense luchtafweerraket. Toch is de explosie en de dood van twee Polen niet Oekraïne aan te rekenen, benadrukte Stoltenberg. Hij wijst erop dat Rusland gisteren weer een regen van raketten op Oekraïne afschoot. "Rusland is de eindverantwoordelijke". Polen en zijn NAVO-bondgenoten hebben het incident "kalm en met verantwoordelijkheidsgevoel" opgenomen, vindt Stoltenberg. Maatregelen zijn niet aangekondigd, maar Polen heeft wel aangegeven dat het zijn luchtruim beter wil bewaken en beschermen. Dat kan gaan over luchtafweersystemen, extra radarvliegtuigen van de NAVO of zelfs extra patrouilles van NAVO-gevechtsvliegtuigen.
De Amerikaanse president Joe Biden had als eerste gesteld dat het onwaarschijnlijk is dat Rusland de raket heeft afgevuurd, en dat het ook kan gaan om een Oekraïense afweerraket die een Russische raket uit de lucht probeerde te schieten en fout is neergekomen.
De Oekraïense president Volodimir Zelenski ontkent in Oekraïense media dat de raket die in een Pools grensdorpje is terechtgekomen Oekraïens was. "Ik heb er geen enkele twijfel over", zegt hij. Hij heeft daarover naar eigen zeggen "betrouwbare informatie" verkregen van zijn strijdkrachten. Zelenski wil dat Oekraïne zelf ook onderzoekers mag sturen naar het grensdorpje om de plaats van het incident te onderzoeken. "Als dit het gevolg is van onze luchtafweer, dan wil ik daar de bewijzen voor zien", zegt hij.
Wat zijn de reacties?
Nu er meer duidelijkheid is over de raketinslag, worden hier en daar wenkbrauwen gefronst bij de eerste reactie van de Oekraïense president Volodimir Zelenski, die in zijn nachtelijke toespraak stellig zei dat het om Russische raketten ging. "Terreur beperkt zich niet tot onze landsgrenzen. Russische raketten zijn op Polen terechtgekomen", zei Zelenski, die de raketinslag in Polen "een boodschap van Rusland aan de G20-top" noemt. Minister van Defensie Oleksii Resnikov dringt ook opnieuw aan bij het Westen om een no-flyzone in te stellen. Volgens Resnikov is dat nodig om ongecontroleerde raketten te kunnen neerschieten en om EU- en NAVO-staten te beschermen. Maar de eerste Oekraïense reactie is voortvarend gebleken en betekent gezichtsverlies voor Zelenski, hoewel in veel internationale reacties wel duidelijk wordt gezegd dat Rusland de eindverantwoordelijke is.
Rusland zelf heeft meteen ontkend dat zijn raketten over de Poolse grens zijn gegaan en noemde de verklaringen van Oekraïne "een opzettelijke provocatie om de situatie te escaleren". Het Kremlin juichte dan weer wel de "terughoudendheid" van de Verenigde Staten in deze kwestie toe. "In dit geval moet nota worden genomen van de volkomen terughoudende en professionele reactie van de Amerikaanse zijde." Rusland hekelde de "hysterie" van "verscheidene landen" en zegt dat er bij de grote aanvallen van gisteren geen raketten zijn neergekomen op minder dan 35 kilometer van de Oekraïense grens met Polen.
In veel reacties wordt Rusland hoe dan ook wel aangewezen als de eindverantwoordelijke. De Britse premier Rishi Sunak zegt dat de raketinslag in Polen, "niet zou zijn gebeurd zonder de invasie van Oekraïne door Rusland". Hij hamerde op de intensiteit van de Russische bombardementen op het ogenblik van het incident. "Zolang de oorlog voortduurt, zal het een bedreiging zijn voor onze veiligheid en die van onze bondgenoten, en de wereldeconomie verwoesten."
"Er zou geen Oekraïens luchtafweer zijn, als er geen Russische aanvallen zijn", zei ook de Belgische premier Alexander De Croo in "De ochtend". Hij veroordeelde de Russische raketaanvallen die gisteren veel Oekraïense steden hebben geraakt, en pleitte voor terughoudendheid.
Nog vóór de bijeenkomst van de NAVO zaten ook de leiders van de G7-landen vanochtend samen, in de marge van de G20-top in Bali, om het incident in Polen te bespreken. Samen met de Europese Commissie en Raad en de vertegenwoordigers van Spanje en Nederland, veroordeelde de G7 in een gemeenschappelijke verklaring "de barbaarse raketaanvallen die Rusland heeft uitgevoerd op Oekraïense steden en civiele infrastructuur". "We bieden onze steun en hulp aan in het lopende Poolse onderzoek. We blijven in nauw contact om de volgende stappen te bepalen die moeten worden genomen naarmate het onderzoek vordert". In de verklaring wordt ook de "niet-aflatende steun aan Oekraïne en zijn bevolking in het licht van de Russische agressie" bevestigd.
