Afgelopen zomer lag de oversterfte opvallend hoog: het gaat om de hoogste oversterftecijfers in 20 jaar tijd. Dat blijkt uit cijfers die Sciensano vandaag heeft vrijgegeven. Voor een deel komt dat door de coronapandemie die op haar laatste benen loopt, maar ook de hitte heeft heel wat extra levens gekost. Vooral bij (oudere) vrouwen is de oversterfte opvallend hoog.
Afgelopen zomer hoogste oversterfte in 20 jaar tijd door combinatie van coronavirus en hitte
Pieterjan Huyghebaert
Gepubliceerd:
Eerst even dit: Wat is oversterfte precies? Op basis van vorige jaren wordt ingeschat hoeveel mensen zullen overlijden, de zogenoemde "verwachte sterfte". Als er meer mensen overlijden dan verwacht, spreken we van "oversterfte". In het omgekeerde geval spreken we van "ondersterfte".
De zomer van 2022 was de op één na warmste ooit en dat blijkt ook uit de overlijdensstatistieken. Tussen half juni en eind augustus zijn 2.291 meer mensen overleden dan verwacht werd. "Er was afgelopen zomer een oversterfte van 5,7 procent", zegt Toon Braeye, epidemioloog bij Sciensano aan VRT NWS. "Het is het hoogste percentage in 20 jaar tijd (red. voor de zomerperiode)."
Voor een deel zijn die extra overlijdens te wijten aan de aanslepende coronapandemie, maar een belangrijk deel van de oversterfte heeft wellicht ook te maken met de uitzonderlijk warme zomer. Al ging het in de praktijk vaak om een combinatie van beide. Iemand van 85+ die besmet geraakt met het coronavirus zal bijvoorbeeld sneller bezwijken aan oververhitting, dan een leeftijdsgenoot die niet ziek is.
Er was afgelopen zomer een oversterfte van 5,7 procent. Het is het hoogste percentage in 20 jaar tijd
Toon Braeye, epidemioloog bij Sciensano
De zomerperiode viel samen met de zevende golf van de covidpandemie in ons land, een zomergolf die eind mei was begonnen. De piek van de COVID-19-sterfgevallen tijdens deze golf viel in de week van 18 juli. Wellicht niet geheel toevallig was dat ook de warmste week van de zomer.
Extra sterfgevallen zijn er wel vaker tijdens lange warme periodes. "Als je periodes hebt van grote hitte die langer dan 5 dagen duren, kunnen wat fragielere mensen overlijden aan hitte- en uitdrogingsverschijnselen", zegt ook demograaf Patrick Deboosere (VUB). "We zien dat wel vaker. Dat was ook zo in de zomer van 2020 bijvoorbeeld. In 2021 was dat dan weer niet het geval." Die zomer was dan ook opvallend frisser.
Er zijn grote verschillen tussen mannen en vrouwen:
De oversterfte bij vrouwen is een pak hoger dan bij mannen en dat is niet enkel bij COVID-19 het geval. Afgelopen zomer waren er 4 hitteperiodes waarbij het hitteplan werd geactiveerd. Het man-vrouwverschil in oversterfte is er tijdens elk van die periodes, maar is vooral bij de langste periode (van 9 tot 17 augustus) opvallend. Bij de jongste leeftijdsgroep mannen was er tegelijk zelfs een ondersterfte.
Een observatie die ook Braeye niet ontgaan is. "Vrouwen maken meer dan 80 procent uit van de oversterfte afgelopen zomer", zegt de epidemioloog. "Het gaat vooral om vrouwen uit de oudste leeftijdsgroep: de 85-plussers." Exacte verklaringen daarvoor hebben ze niet bij Sciensano. "Precieze oorzaken onderzoeken we niet", klinkt het.
Er zijn hoe dan ook meer vrouwen in die oudste leeftijdsgroep dan mannen, maar de procentuele cijfers zijn daarop gecorrigeerd. Dus dat kan het grote man-vrouwverschil niet verklaren. Mogelijk zouden vrouwen vanaf een bepaalde leeftijd iets meer kwetsbaar kunnen zijn voor de hitte dan mannen. Hoe dan ook voer voor verder onderzoek.
