Worden Japanse Toren, Chinees Paviljoen en Hallepoort in Brussel binnenkort verkocht? Museum wil af van iconische gebouwen

Negen jaar. Zo lang al zijn de Japanse Toren en het Chinees Paviljoen gesloten. De twee gebouwen, vlak bij het Kasteel van Laken, maken deel uit van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis (KMKG). Het zijn opvallende gebouwen voor wie via de A12 Brussel binnenrijdt, maar al sinds 2013 zijn ze niet meer toegankelijk voor het publiek, door infrastructuurproblemen.

De Hallepoort, gelegen op de kleine ring tussen het Louizaplein en het Zuidstation, werd drie jaar geleden nog gerenoveerd. Nu wil de KMKG, de overkoepelende organisatie die de musea beheert, af van deze drie iconische gebouwen.

LEES - Een fragment uit de directienota van de KMKG van 10 oktober 2022, die VRT NWS kon inkijken:

De Regie der Gebouwen, de overheidsdienst die het beheer waarneemt over de gebouwen die de Staat bezit of huurt, beloofde dat de renovatiewerken van de Japanse Toren en het Chinees Paviljoen tegen 2021 klaar zouden zijn. Maar de gebouwen zijn eind 2022 nog altijd dicht en ze staan er verloederd bij. Ze werden aan het begin van de twintigste eeuw gebouwd in opdracht van Koning Leopold II om Chinese en Japanse kunstschatten in op te bergen. 

Een kleine geschiedenisles: nadat Koning Leopold II de Wereldtentoonstelling van Parijs in 1900 verschillende keren bezocht had, liet hij de Franse architect Alexandre Marcel een gelijkaardige site bouwen nabij het kasteel van Laken. Zo kwamen het Chinees Paviljoen en de Japanse Toren tot stand. Het paviljoen, oorspronkelijk ontworpen als luxerestaurant, werd pas tien jaar later toegankelijk voor het grote publiek. Bezoekers konden er importproducten uit het Verre Oosten bezichtigen, van porselein en zilverwerk tot Chinees meubilair. 

Na de Eerste Wereldoorlog sloot het museum voor renovatiewerken. In 1921 heropende het museum zijn deuren, dit keer als deel van de KMKG. Tot 2013 herbergde het gebouw de opmerkelijke Chinese collectie. De kunstwerken zijn sindsdien overgebracht naar de reserves van het Museum Kunst & Geschiedenis, in het Jubelpark in Brussel.

Ook de Japanse Toren kent een bewogen geschiedenis: de toren werd in 1905 officieel geopend en kwam vier jaar later in het bezit van de KMKG. Maar na de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw maar liefst 40 jaar gesloten, door onderhoudsproblemen en lekken. Pas in 1989 werd de toren volledig onder handen genomen door de Regie der Gebouwen. 

Minder dan 25 jaar later moest de Japanse Toren, samen met het Chinees Paviljoen, alweer sluiten, opnieuw door problemen rond het onderhoud. 

De iconische Hallepoort dateert van veel vroeger: de voormalige stadspoort werd in 1381 gebouwd. Met haar vier verdiepingen en 169 treden is de Hallepoort de enige Brusselse stadspoort die bewaard is gebleven. Het gebouw werd niet alleen gebruikt als stadspoort, maar later ook als gevangenis. Pas in 1847 werd het gebouw grondig verbouwd en omgetoverd tot museum. Het museum had als doel de geschiedenis van het jonge België in de verf te zetten. Daarnaast bood de uitkijktoren een prachtig panorama over Brussel en omstreken.

In de 175 jaar dat de Hallepoort dienst doet als museum, sloot het gebouw meermaals zijn deuren, telkens voor renovatiewerken. De laatste werken dateren van 2019, toen de Regie der Gebouwen de elektrische installaties volledig liet vernieuwen. Het is het oudste gebouw dat de KMKG beheert.

In 2021 kondigden Bruno Verbergt, directeur ad interim van het KMKG, en Paul Dujardin, oud-directeur BOZAR, een grootschalig plan aan om de Jubelparksite op te waarderen, naar aanleiding van 200 jaar België. Verbergt sprak toen van "ondergewaardeerde parels die een grondige facelift nodig hebben". Tegelijk lijkt het erop dat andere parels uit de museumcollectie discreet worden afgestoten.

Staatssecretaris van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest voor Stedenbouw en Erfgoed, Pascal Smet (Vooruit) is niet verrast, wanneer we hem om een reactie vragen: "Ik wist al langer dat men het moeilijk had met het invullen van de Japanse Toren en het Chinees Paviljoen. Ik vind het bijzonder erg dat beide gebouwen volledig verwaarloosd en ontoegankelijk zijn. Waarom hebben we ze dan in 2019 beschermd?"

Over de toekomst van de drie gebouwen is staatssecretaris Smet duidelijk: "Wat mij betreft worden de gebouwen zo snel mogelijk gerenoveerd, zodat het publiek ze opnieuw kan bezoeken. Dit hoeft voor mij niet als museum, het kan veel ruimer dan dat. Het paviljoen zou een gemeenschapsruimte kunnen worden, of een Chinees theehuis." 

Of de gebouwen dan gekocht of overgenomen worden door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest? "De gebouwen blijven volgens mij het best in handen van de Federale Overheid. Het Brussels Gewest heeft hier momenteel ook de middelen niet voor", besluit Pascal Smet. 

Gevraagd naar een reactie had men bij de Regie der Gebouwen naar eigen zeggen nog niet over deze plannen gehoord. Bevoegd federaal staatssecretaris Thomas Dermine (PS) wenst voorlopig geen commentaar te geven.